نسخ خطی:اخبار، مقالات، فهرستگان،حفاظت ونگهداری.

همایش نسخه‌شناسی و تاریخ نسخ خطی عربی در تاریخ  27 تا 29 می 2010(6 تا 8 خرداد 1389) در  مادرید برگزار می‌شود همایش نسخه‌شناسی و تاریخ نسخ خطی عربی در مادرید

در طول قرون متمادی جهان اسلام تلاش‌های گسترده و ژرفی در ساخت متون انجام داده است. همزمان با این تلاش‌ها، استنساخ و رونویسی متون نیز در جریان بوده است. بیش از یك ربع قرن است كه از آغاز پژوهش و تألیفات درباره‌ی نسخه‌شناسی كتب خطی عربی می‌گذرد. بنابراین با وجود چنین سابقه‌ای بهتر می‌توانیم تركیب، ساخت و ویژگی‌های این نسخ خطی را بشناسیم.

اگر چه كارهای بسیاری برای انجام دادن باقی مانده است، اما همین مقدار از اطلاعات نسخه‌شناسی موجود به ما كمك می‌كند كه نگاهی وسیعتر به چنین پژوهش‌هایی داشته باشیم و به تاریخ كتاب در جهان اسلام توجه نماییم.

در خصوص مورد اخیر، اگرچه تعداد واقعی و كامل نسخ خطی عربی معلوم نیست، اما به نظر می‌رسد كه رهیافت كمّی در شرایط موجود بهتر ما را به نتایج مطلوب می‌رساند.

هدف از این همایش كه نتیجه‌ی همایش‌هایی است كه در استانبول (1986)، پاریس (1994) و بولونیا‌ی ایتالیا (2000) برگزار گردید گشودن درهای جدید پژوهش و انجام تحقیقات نوین و تازه در خصوص تاریخ نسخ خطی عربی است. پژوهش درباره‌ی نسخ خطی عربی كه ناتمام و توسعه نیافته مانده است عموماً كمك شایانی به تاریخ كتاب می‌كند.

البته توجه به این پرسش‌های گوناگون بدین معنا نیست كه تلاش‌های مربوط به اكتشاف درخصوص جنبه‌های فنی نادیده گرفته شود. كما فی السابق بخش نسخه‌شناسی در همایش مذكور از اهمیت بیشتری برخوردار است. به همین ترتیب، مقالات مربوط به  استفاده‌ی از كتاب در جوامع اسلامی یا فرهنگ كتاب جایگاه خاص خود را در همایش دارد. از آنجایی كه پیوند نزدیكی میان نسخ خطی و كتاب‌های چاپ سنگی و سربی از لحاظ فنی وجود دارد مقالات مربوط به كتب چاپ سنگی و سربی نیز در چهارچوب برنامه‌ی همایش قرار می‌گیرد. این دست از مقالات كمك می‌كند به فتح بابی در خصوص ارتباط بین این دو نوع كتاب و تغییراتی كه از طریق چاپ سنگی مطرح شده است.

متخصصان نسخه‌شناسی و تاریخ كتاب و مطالعه می‌توانند از این همایش بهره‌مند شوند. این همایش همچنین می‌تواند مورد علاقه كسانی كه در تحقیقاتشان از نسخ خطی عربی استفاده می‌كنند، مصححان متون و به طور كلی مرمت كاران و مورخین كتاب باشد.

موضوعات همایش:

1.       نسخه‌شناسی: نسخ خطی عربی از شرق و غرب، از قبل از قرون وسطا تا زمان كنونی؛

2.       تولید كتاب: خوانندگان، بازار (قیمت، تجارت و غیره)، حامیان، گونه‌شناسی كتب براساس محتوای آن‌ها.

3.       انتقال كتاب به عنوان یك چیز؛

4.       نقش كتابخانه‌ها؛

5.       ارتباط كتب چاپ سنگی و سربی و كتب خطی؛

زبان همایش:

زبان‌های رسمی در همایش انگلیسی، فرانسوی و اسپانیایی است.

اعضای كمیته‌ی علمی:

François Déroche

Maribel Fierro

Mercedes García-Arenal

Nuria Martínez de Castilla Muñoz

Francis Richard

María Jesús Viguera

Amalia Zomeño

اعضای كمیته‌ی اجرائی:

François Déroche (EPHE)

Nuria Martínez de Castilla Muñoz (CSIC)

François Richard (BULAC)

همایش مذكور توسط شورای عالی پژوهش‌های علمی مادرید[1] و مدرسه‌ی مطالعات عالی كاربردی[2] پاریس برگزار می‌شود.

 

منبع:

1. www.funci.org/en/2009/diary/a-conference-on-manuscripts-in-arabic-script

2. www1.uni-hamburg.de/COMST/madridcall.pdf

 

 

+ نوشته شده در  دوشنبه 13 اردیبهشت1389ساعت 20:49  توسط ناصری  | 

20 ارديبهشت 1388
پنجمین همایش نسخ خطی اسلامی در کمبریج برگزار می‌شود
پنجمین همایش نسخ خطی اسلامی در کمبریج برگزار می‌شود
پنجمین همایش نسخ خطی اسلامی با شعار «دسترسی و حقوق» در دانشکده‌ی کریستا، دانشگاه کمبریج در شهر کمبریج انگلستان در تاریخ ٢٤ تا ٢٦ جولای ٢٠٠٩ (٣ تا ٥ مرداد ١٣٨٨) برگزار می‌شود.
به گزارش سرویس خبر کتابنامه، پنجمین همایش نسخ خطی اسلامی با شعار «دسترسی و حقوق» در دانشکده‌ کریستا، دانشگاه کمبریج در شهر کمبریج انگلستان در تاریخ ٢٤ تا ٢٦ جولای ٢٠٠٩ (٣ تا ٥ مرداد ١٣٨٨) به میزبانی بنیاد دانشنامه‌ی اسلامی و مرکز مطالعات خاورمیانه‌ای و اسلامی دانشگاه کمبریج برگزار می‌شود.

این دو مرکز فعال در زمینه‌ نسخ خطی اسلامی چهار سال پیش اتحادیه‌ی نسخ خطی اسلامی را در کمبریج تأسیس نمودند.
این اتحادیه مانند هرسال از تلاشگران حوزه نسخ خطی اسلامی دعوت کرده مقالاتشان را به این همایش سالانه در موضوعات مراقبت از نسخ خطی و مدیریت و مطالعه‌ی آن‌ها ارسال کنند.

همایش امسال به طور ویژه به مسائل مربوط به دسترسی به نسخ خطی می‌پردازد.

افزایش دسترسی به نسخ خطی از طریق دیجیتال‌سازی و سیستم‌های الکترونیکی سفارش و خرید و تحویل در ضمن اینکه حفاظت از دست‌نوشته‌ها را به مدت طولانی تضمین می‌کند، برای مطالعه‌ی میراث اسلامی در آینده، امری اساسی است. می‌توان گفت که به زودی فن‌آوری‌های نوین شکل مطالعه‌ نسخ خطی را تغییر می‌دهد.

از طرف دیگر مجموعه‌داران نگران حق قانونی خود و سود‌دهی مالی سازمان‌هایشان هستند. بنابراین می‌باید یک موازنه‌ای بین دوام‌پذیری کسب سود و منفعت از نسخ خطی و دسترس‌پذیری به آن‌ها از طریق فن‌آوری‌های نوین ایجاد شود. در این همایش مسائل این‌چنینی و بسیار مهم به بحث و گفتگو گذاشته می‌شود.

برای آگاهی بیشتر به وب‌سایت این اتحادیه به نشانی http://www.islamicmanuscript.org مراجعه یا با خانم ناتالیا ویولا یا خام جنی رایت به نشانی‌های زیر تماس حاصل کنید:

Natalia Viola, Senior Administrator
Email: natalia@islamicmanuscript.org

Jenny Wright, Office Administrator
Email: jenny@islamicmanuscript.org

The Islamic Manuscript Association Ltd
c/o ٣٣ Trumpington Street
Cambridge CB٢ ١QY
United Kingdom
Telephone: +٤٤ (٠)١٢٢٣ ٣٠٣١٧٧
Fax: +٤٤ (٠)١٢٢٣ ٣٠٢٢١٨
Email: tima@islamicmanuscript.org
نسخ خطی
منبع:کتابخانه مجلس
+ نوشته شده در  شنبه 30 خرداد1388ساعت 16:5  توسط ناصری  | 

از سوي کتابخانه‌ مجلس صورت گرفت
خريداري 7 هزار تصوير ديجيتالي نسخ خطي يمن
 کتابخانه‌ مجلس شوراي اسلامي حدود 7000 تصوير ديجيتالي نسخ خطي موجود در يمن را خريداري کرد.اين نسخه‌ها بر روي 620 لوح فشرده قرار دارد و از بهترين نسخ موجود در اين کشور است که توسط «مؤسسه‌ امام زيد» تصوير‌برداري شده است.

برخي از اين نسخه‌ها مربوط به قرن‌‌هاي پنجم و ششم هجري و بسياري از آنها از آثار مربوط به «زيديه» و «معتزله» است.

اهميت ديگر اين مجموعه آن است که بيشتر به روستاها و خانواده‌ها تعلق دارد و ديجيتال‌سازي آنها گامي بسيار موثر در حفظ اين آثار از نابودي و دسترس‌پذيري آسان به آنها است.

کتابخانه مجلس به منظور دسترسي آسان‌تر ايرانيان و ساير ملل همجوار به نسخ خطي اسلامي، تصاوير ديجيتالي نسخه‌هاي خطي موجود در کشور يمن را خريداري کرده است.

 اين مجموعه در حال آماده‌سازي  براي قرار دادن بر تارگاه (وب‌سايت) کتابخانه‌ مجلس است تا پژوهشگران و تلاشگران عرصه‌ دستنوشته‌هاي اسلامي به سهولت و سرعت به آنها دسترسي داشته باشند.

جام جم آنلاين-سه شنبه 19 خرداد 1388 - ساعت 20:42سه شنبه 19 خرداد 1388 - ساعت 20:42

+ نوشته شده در  چهارشنبه 27 خرداد1388ساعت 22:54  توسط ناصری  | 

معاون كتابخانه‌ ملي:
نيمي از نسخ خطي دست مردم است
 حبيب‌الله عظيمي معاون كتابخانه‌ ملي با اشاره به قاچاق نسخ خطي در كشور، تأكيد كرد: از حدود 300هزار نسخه‌ خطي موجود در كشور، نيمي در دست مردم است. وي از اقدام‌هاي انجام‌شده در دو سال گذشته در كتابخانه‌ ملي به عنوان كارهايي براي جلوگيري از قاچاق نسخ خطي ياد كرد.

معاون كتابخانه‌ ملي در گفتگو با ايسنا ، افزود: ما در دو سال گذشته با بودجه‌ قابل توجه و سرعت زيادي اقدام به خريد نسخ خطي كرديم؛ چون احساس كرديم يكي از راه‌هاي مبارزه با قاچاق و خروج غيرقانوني نسخ خطي از كشور اين است كه مراكز معتبر و دولتي مانند كتابخانه‌ ملي با سرعت اين نسخ خطي را از مردم و مجموعه‌داران بخرند و در كتابخانه‌ ملي نگه‌داري شوند، تا علاوه بر جلوگيري از قاچاق كالا، يك اعتمادسازي هم شود.

اين كارشناس نسخ خطي يادآور شد: قبلا از موجودي نسخ خطي در ايران بي‌خبر بوديم؛ اما الآن برآورد مي‌كنيم كه حدود 300هزار نسخه‌ي خطي در كشور موجود باشد. از اين تعداد نسخ خطي موجود، بين 120 تا 150هزارتاي آن‌ها در كتابخانه‌هاي معتبر مانند كتابخانه‌ها‌ي ملي، آستان قدس رضوي، آيت‌الله مرعشي، مجلس شوراي اسلامي و دانشگاه تهران است.

اين كتابخانه‌ها بيش‌ترين نسخ خطي را در خود دارند؛ از اين‌رو شايد حدود نيمي از نسخ خطي در كتابخانه‌هاي معتبر كشور باشد و حدود نيمي از آن در دست مردم و مجموعه‌داران خصوصي. از سويي، مردم و مجموعه‌داران به دستگاه‌هاي دولتي اعتماد نداشته‌اند كه بخواهند تعداد نسخ خودشان را اعلام كنند، كه اين خودش بدترين آفت بود و سبب از بين رفتن نسخ خطي در كتابخانه‌هاي شخصي مي‌شد كه بسياري از آن‌ها شرايط حفاظت را ندارند.

وي افزود: براي جلوگيري از از بين ‌رفتن نسخ خطي و اعتمادسازي، در دو سال گذشته آمديم چند راه‌ حل پيشنهاد كرديم، كه اين چند راه ‌حل در نهايت، از سويي به حفاظت و نگه‌داري نسخ خطي و در جمع‌آوري آن‌ها به ما كمك مي‌كند، كه يكي از وظايف اصلي ماست. درواقع، حفظ و نگه‌داري ميراث مكتوب داخل كشور وظيفه‌ي ماست.

عظيمي از خريداري نسخ خطي از مردم و مجموعه‌داران به عنوان اولين راه ‌حل پيشنهادي كتابخانه ملي ياد كرد و افزود: وديعه‌ گذاشتن نسخ خطي نيز راه‌ حل ديگري است. در اين ساز و كار، دارندگان نسخ خطي بر اساس تفاهم‌نامه‌اي كه با كتابخانه‌ ملي امضا مي‌كنند، از آن‌جايي كه مالك شرايط نگه‌داري آثار را نمي‌داند، ما كتاب را از آن‌ها امانت مي‌گيريم و پس از آفت‌زدايي و ضدعفوني‌ كردن، آن‌ها را به صورت اماني نگه‌داري مي‌كنيم و در صورتي‌كه مالك ميل به فروش يا امانت ‌گذاشتن نداشته باشد، ما به عنوان مشاور به آن‌ها كمك مي‌كنيم كه كتاب‌هاي‌شان ضدعفوني شود و شرايط نگه‌داري آ‌ن‌ها را تبيين مي‌كنيم.

مدير پيشين بخش نسخ خطي در كتابخانه ملي به همكاري كتابخانه‌ ملي با ديگر كتابخانه‌هاي معتبر كشور براي پرهيز از رقابت در تهيه‌ي نسخ خطي، اشاره كرد و در ارائه آماري كلي از نسخ خريداري‌شده در سال‌هاي 85 و 86 نيز گفت: در سال 85، 4500 نسخه‌ي خطي خريداري كرده‌ايم و نزديك به چهارهزار نسخه‌ چاپ سنگي را نيز خريده‌ايم؛ در حالي‌كه در سال 86، به‌دليل محدوديت منابع مالي، درمجموع حدود چهارهزار نسخ خطي و چاپ سنگي خريداري كرده‌ايم.

او متذكر شد: با توجه به اين‌كه به دلايل گوناگون، معرفي نسخ خطي به آساني كتاب‌هاي چاپي نيست، به كار كارشناسي نياز و ضرورت دارد يك كارشناس نسخ خطي با توجه به پيشينه‌هايي كه دارد، كتاب را مطالعه كند. علاوه بر اين‌كه اول و آخر تعدادي از كتاب‌ها افتاده‌اند كه مطالعه را سخت‌تر مي‌كنند. با توجه به اين موضوع، قاعدتا هيچ كجاي دنيا و در هيچ كتابخانه‌اي از جهان، كتاب‌هاي خطي را كه به دست آن‌ها مي‌رسد، با سرعت نمي‌توانند معرفي كنند و در سيكل اطلاع‌رساني بگذارند؛ از اين‌رو مدت‌ها در نوبت فهرست‌نويسي مي‌مانند و بعد از فهرست‌نويسي است كه شناسنامه پيدا مي‌كنند و به محققان معرفي مي‌شوند.

عظيمي  خاطرنشان كرد: طبيعي است وقتي آمار مي‌دهيم كه ما تعداد زيادي نسخ خطي را خريداري كرده‌ايم، محققان خيلي براي‌شان مهم است كه يك مجموعه‌ نسخ خطي وقتي به كتابخانه ملي آمد، نگاه اجمالي به آن داشته باشند؛ براي اين‌كه اين نگاه اجمالي را بدهيم و از سويي، آن نوبت طولاني فهرست‌نويسي آثار خطي را از بين ببريم، آمديم به اين نتيجه رسيديم كه وقتي كتاب در كميته‌ كارشناسي بررسي مي‌شود و چند كارشناس نسخ خطي، اين كتاب‌ها را از جهات مختلف مورد بررسي قرار ‌مي‌دهند ، يك ‌سري مشخصات اجمالي از كتاب‌ها ارائه ‌شود كه آن اطلاعات اوليه بر اساس معرفي اجمالي كتاب در كميته‌ي كارشناسي نسخ خطي ثبت كامپيوتري و اطلاعاتش در سايت ارائه مي‌شود. درواقع، ما براي معرفي نسخ خطي خريداري ‌شده به‌روز هستم؛ چون وقتي نسخ خطي را خريديم، بايد ثبتش كنيم تا براي مالك سند مالي صادر شود و از اين‌رو همان زماني كه ما كتاب را مي‌خريم، اطلاعاتش را در سايت منتشر مي‌كنيم.

منبع:جامجم آنلاین

+ نوشته شده در  دوشنبه 17 تیر1387ساعت 20:56  توسط ناصری  | 

آموزش رقومی کردن: مدرسه­ای برای پویش­گری

نویسنده: آن راسل[1]

مترجم: مهرداد نیکنام

چکیده: مرکز نگهداری مدارک شمال شرق[2] از سال 1995 به این طرف کنفرانسهایی با نام «مدرسه­ای برای پویش­گری»[3] در ایالات متحده و دیگر کشورها برگزار کرده است. به این ترتیب نزدیک به 4000 متخصص این دورة یک هفته­ای را گذرانده­اند. این مقاله به شرح پیدایش این دوره، تکامل آن طی دهه گذشته و ابتکارهایی که از این طریق حاصل شده است، می­پردازد. مقاله همچنین به طور کلی به رقومی کردن، و جهت­های آینده برای نیازهای آموزشی مستمر در مورد فناوریهای نوین برای متخصصین اطلاع­رسانی می­پردازد.

 

از سال 1995 تا 2005 میلادی مرکز نگهداری مدارک شمال شرق کنفرانسی با نام «مدرسه­ای به نام پویش­گری» را در یازده نوبت در شهرهای مختلف ایالات متحده برگزار کرد، که به طور متوسط 300 شرکت کننده در هر محل برگزاری جذب این دوره شدند. این برنامه آموزشی به نیاز ظاهراً سیری­ناپذیر به اطلاعات درباره ساختن، مدیریت، و حفاظت مجموعه­های رقومی پرداخت. به این ترتیب این دوره­ها به قریب 4000 متخصص ارائه خدمت کرده­اند. این برنامه به قدری جلب توجه کرده است که استیو دالتن[4]، مدیر پیشین خدمات میدانی مرکز نگهداری مدارک شمال شرق، که طی نه سال اول این کنفرانس مدیریت آن را بر عهده داشت، گفته است که نام این کنفرانس یک نام تجارتی شده است. از سال 1995 به اینطرف محتوای کنفرانس با جا افتادن برنامه­های رقومی کردن سازمانی و پیدایش استانداردها و بهترین شیوه­های کار، تکامل یافته است. موفقیت دستور جلسه­های کنفرانس مجموعه­ای از عکسهای مربوط به تلاش عظیمی که برای بوجود آوردن مجموعه­های رقومی انجام گرفته را فراهم می­آورد. این مقاله نگاهی خواهد داشت به این مسئله که چگونه نیازهای مخاطبین طی این دهه سازنده، تغییر کرده است. این مقاله به ارزیابی شاخص­هایی که بر ادامه موفقیت «مدرسه­ای برای پویش­گری» مؤثر بوده است می­پردازد،؛ و نگاهی خواهد داشت به چالشهای جاری در مورد این برنامه آموزشی به عنوان سطح تجربی پیشرفت سریع مخاطبان.

نگاهی به پیشرفت برنامه­های رقومی

در سیزدهم آوریل 1995، مرکز نگهداری مدارک شمال شرق اولین کنفرانس خود را با نام مدرسه­ای برای پویش­گری که یک کنفرانس یک روزه بود، در کتابخانه­ جان اف. کندی[5] در بوستون برگزار کرد. این برنامه با مجموعه­ای در حال پیشرفت از کارگاههای میکروفیلم برای حفاظت که هزینه آن توسط مرکز نگهداری تأمین می­شد، رشد کرد. تعداد در حال افزایشی از شرکت کنندگان متقاضی آموزش اضافی دربارة رقومی کردن بودند، چرا که اعلام کرده بودند، تنها کارمندی هستند که انتظار می­رود کار پویش­گری در موسسه­ای را که کار می­کنند، بر عهده بگیرند. نام کنفرانس تقلیدی بود از نمایشنامه ریچارد شریدان به نام «مدرسه­ای برای شایعه» و این نام برای دوره انتخاب شد. کنفرانس آزمایشی 300 نفر را جلب کرد که این تعداد پاسخ­دهنده باعث شگفتی برنامه­ریزان شد. سخنرانان نمایندگان موقوفه ملی برای علوم انسانی[6]، بنیاد ملون[7]، و کمیسیون حفاظت و دسترس[8] بودند که گزارشی دربارة حمایت مالی سازمانهایشان از تلاشی برای رقومی کردن ارائه کردند.

دستور جلسه برجسته­سازی دو پروژة تحقیقاتی اخیر بود که موقوفه ملی برای علوم انسانی بودجة آنرا تأمین کرده بود. این پروژه­ها به بررسی تبدیل میکروفیلم­های موجود به فایلهای رقومی و بالعکس پرداخته­اند که گزارش توسط پل کانوی (Paul Conway) ارائه شد، این گزارش سپس از دانشگاه ییل عرضه گشت و همچنین توسط آن کنی (Anna Kenney) در دانشگاه کورنل ارائه گردید. نقطه تمرکز اصلی بر جنبه­های فنی پویش­گری بود، همراه با بحث فراوان دربارة سطوح راه­حل­های توصیه شده، و اینکه آیا ارجح است ابتدا کار پویش انجام گیرد یا میکروفیلم. با بازاندیشی در می­یابیم که تأکید بر فناوری گرفتن تصویر، مهمترین مسئله نیست. ضمناً دانشگاه ییل و کورنل هیچیک در نهایت محتوایی از طرح­های آزمایشی به وب عرضه نکردند.

اغلب افراد شرکت کننده در کنفرانس 1995 هیچ تجربه دست اولی از رقومی کردن مواد مجموعة خود نداشتند. دل نگرانی آنها، این بود که کار را چگونه آغاز کنند، و مهمترین و مصرانه­ترین پرسش آنها این بود که آیا باید مواد خود را رقومی کنند یا نه. بسیاری اعلام داشتند، احساس می­کنند فشار از طرف مدیران یا هیئت امنای موسسه است که فکر می­کنند، پاسخ به مشکل ذخیره مجموعه «فقط پویش­کردن»، است. درک کمی نسبت به پیچیدگی و هزینه ساخت مجموعه­های رقومی، یا مسائل مربوط به دوام بلندمدت، وجود دارد.

هیجانی که این اولین کنفرانس بوجود آورد بسیار محسوس بود. تمایل بسیار زیادی برای گسترش دستور جلسه برای پوشش دادن به دیگر جنبه­های ساختن مجموعه­های رقومی و بردن محل برگزاری کنفرانس به دیگر مکان­ها، وجود داشت. حیات بلندمدت و موفق مدرسه­ای برای پویش­گری، به عنوان راهنما، از طریق مشارکت «نشنال پارک سرویس[9]» آغاز شد. آرشیویست جسور و مبتکر نشنال پارک سرویس، داین وگت اُکانر[10] از طریق بودجه آموزشی داخلی کمک هزینه­ای برای گسترش برنامه به یک رویداد سه روزه دریافت کرد و این کنفرانس را در موسسه اسمیتسونین[11] در واشینگتن در ماه سپتامبر 1996 برگزار کرد. مرکز گتی[12] نیز به این جمع پیوست و نسخه­هایی از انتشارات خود با عنوان «مبانی تصویربرداری» اثر هوارد بسر[13] و جنیفر ترانت[14] را به عنوان جزوه توزیع کردند.

استیو دالتون مدیر پرتحرک خدمات میدانی مرکز نگهداری مدارک شمال شرق با کارکنان نشنال پارک سرویس برای تنظیم برنامه آموزشی این کنفرانس سه روزه همکاری کرد. عناوین جدید اضافه شده، عبارت بودند از انتخاب، حق مؤلف، دسترسی به وب، و عمر طولانی رسانه­ها. حفاظت رقومی موضوعی که فقط می­شد درباره آن به زمان آینده صحبت کرد، و به همین دلیل بحث­ها بسیار مختصر بودند. در دستور جلسه یک سخنرانی توسط استیو پوگلیا تحت عنوان «حفاظت رقومی: واقعیت یا تخیل؟» و تحلیلی خلاصه توسط هاوارد بسر گنجانده شده بودند، سپس در دانشگاه کالیفرنیا در برکلی، سخنرانی تحت عنوان «چه یاد گرفته­ایم؟ چه باید یاد بگیریم؟» انجام گرفت. ارائه این برنامه گسترده­تر «مدرسه­ای برای پویش­گری» باعث شد بزرگترین تالار موسسه اسمیتسون مملو از جمعیت شود و لیست انتظار بلندی نیز بوجود آید.

بر مبنای موفقیت برنامه اجرا شده در واشینگن، بنیاد اندرو دبلیو. ملون اعلام حمایت مالی برای برگزاری کنفرانس مدرسه­ای برای پویش­گری در چهار محل دیگر شامل: برکلی، نیویورک، نیواورلئان، و شیکاگو، کرد. موفقیت این برنامه در اواخر دهه 1990 به نهایت مدیون کار یک کمیته برنامه­ریز بود که از کارشناسان مسائل رقومی تشکیل می­شد، این کارشناسان بر مبنای پرسشنامه­ای که بعد از کنفرانس توزیع می­شد هر کنفرانس را ارزیابی می­کردند و دستور کار را برای ارائه بعدی روزآمد می­کردند. کمیته برنامه­ریز دریافته بود که لازم است نگاه گسترده­تری به مسائل مدیریتی انداخته شود. آنها درصدد بر آمدند برنامه­ها الگوی جدید را در کنفرانس­ها بگنجانند و استانداردهایی را برای درخواستهای در دست اجرا، به منظور دستیابی به موازنه بین موضوع­ها و سخنرانان، ابداع کنند.

تکامل برنامه آموزشی بر گسترش سریع و تبدیل طرح­های تحقیقاتی رقومی به برنامه­های رقومی، به ویژه در موسسات ملی و کتابخانه­های تحقیقاتی بزرگ، تأثیر گذاشت. بخش اعظم کار خلاقه­ای که در این زمان انجام گرفت با حمایت مالی یا کمک­های مالی برنامه­ حافظة آمریکایی کتابخانه کنگره[15] و موسسات خدمات موزه و کتابخانه[16] بود. این دو بنگاه رهنمودهایی تدوین کردند که موسسات را برای درست کردن مجموعه­های تداوم­پذیر ترغیب کرد.

کنفرانس مدرسه­ای برای پویش­گری به صورت آیینه­ای برای این موضوع عمل کرد که هر چه بیشتر رشد برنامه­های سازمانی را منعکس کرد، تأکید آن بیشتر بر زیرساخت رقومی­سازی قرار گرفت. استانداردهای پدید آمده به برنامه­های آموزشی ملحق شد، و سخنرانان تمرین­هایی را ترویج کردند که با این استانداردها ادغام شد. موضوع­هایی جدید در زیرساخت­های سازمانی و استفاده درونی، و فراداده، که برای اولین بار در برنامه سال 1997 ظاهر گشت، گنجانده شد. با استفاده تدریجی از بودجه اختصاص یافته توسط بنیاد ملون برای شروع برنامه، موقوفه ملی برای علوم انسانی از مرکز نگهداری مدارک شمال شرق برای ادامه برنامه مدرسه­ای برای پویش­گری به عنوان گل سرسبد برنامه آموزش ملی دربارة تغییر شکل دادن محمل اطلاعات، حمایت مالی کرد.

مرکز نگهداری مدارک شمال شرق سعی کرد گسترده­ترین حضار ممکن را جلب کند، و میزان گسترده وابستگی­های حرفه­ای شرکت کنندگان ثابت کرد که یکی از مهمترین توانمندی­های این برنامه است. مدرسه­ای برای پویش­گری یکی از معدود مکانهای بحث و تبادل نظر است که در آنجا متخصصانی از کتابخانه، آرشیو، موزه و زمینه­های فناوری اطلاعات می­توانند گرد هم آیند و اطلاعات در زمینه­های سازمانی به اشتراک بگذارند، و در نتیجه یک همکاری راهبردی پدید آورند. یکی از نقاط عطف مهم افزودن خانم مورتا باکا[17] به اعضای هیأت علمی در سال 1999 بود. وی که از اعضای موسسه تحقیقاتی گتی است دربارة فراداده­های توصیفی صحبت کرد. وی بر اهمیت گسترش فهرستنویسی ساده برای موزه­ها، کتابخانه­ها، و آرشیوهایی تأکید داشت که مواد دیداری نگهداری می­کنند. این پیام در ایجاد آگاهی از چگونگی یکسان­تر شدن فعالیتهای این انواع مختلف موسسات در محیط برخط، کمک کرد.

دیگر موضوع­هایی به تازگی به دستور جلسه افزوده شده است، عبارتند از: روابط فروشنده، رقومی کردن صورت­های دیداری- شنیداری، برنامه­ریزی شغلی، چارچوب موسسه خدمات موزه و کتابخانه/ سازمان ملی استاندارد برای استانداردها و بهترین شیوه کار برای مجموعه­های خوب رقومی، و گنجینه­های رقومی قابل اعتماد. چارچوب سازمان ملی استاندارد، همراه با نشریه اخیر گروه کتابخانه­های تحقیقاتی و آرشیو ملی و اداره اسناد تحت عنوان «رهنمودهایی برای تأیید گنجینه­های قابل اعتماد» اشاره به روشهایی برای شناسایی دستور جلسه کامل و ارائه مطالبی که اغلب نیاز به یادگیری آنها دارند.

رویکرد

شیوه­های تدریس « مدرسه­ای برای پویش­گری» انعکاسی از هدف آن یعنی مددرسانی به حضار انبوه، بود. مرکز نگهداری مدارک شمال شرق یک گروه اصلی و هسته از هیات علمی متشکل از کارشناسان شناخته شده ملی را به استخدام در آورد و با آنها روابط دوستانه بلندمدتی برقرار کرد. ضمن تشکر از این گروه پرستاره، این برنامه توانست شرکت کنندگانی را که با اشتیاق از مسافتهای دور به کنفرانس پیوستند و همچنین شرکت کنندگان محلی را جذب کند. سخنرانان به صورت رسمی در تالار بزرگی که اغلب کاملاً پر از جمعیت بود سخنرانی خود را ارائه کردند، با وجود این شرکت کنندگان و اعضای هیات علمی گزارش کردند که یکی از نقاط قوت کنفرانس به استثنای دو ارائه اخیر، تعامل بین آنها است. بعد از هر دو سخنرانی زمان کافی و دست و دلبازانه به پرسش و پاسخ اختصاص داشت.

اعضای هیات علمی اصلی، که یک حس قوی شناخت را از طریق این کنفرانس بوجود آورده بودند، عموماً با این مسئله موافق بودند که طی سه روز کنفرانس حضور داشته باشند و با شرکت کنندگان ملاقات و آنها را راهنمایی کنند. شرکت خودجوش آنها در نشست پرسش و پاسخ و پانل به بحث­های زنده­ای که طی زمان استراحت، ناهار، و اغلب تا وقت غروب انجام می­شد، منجر گردید. در سال 2000 مرکز نگهداری مدارک شمال شرق با حمایت مالی موسسه خدمات موزه و کتابخانه، به عنوان متن درسی « مدرسه­ای برای پویش­گری» کتابی را تحت عنوان «راهنمای طرح­های رقومی»[18] منتشر کرد که ویراستار آن ماکسین سیتز بود. اگر چه این اثر روزآمد نشده است ولی بخش­هایی از آن هنوز معتبر هستند و به عنوان یکی از دسترس­پذیرترین منابعی است که در وب سایت مرکز نگهداری مدارک شمال شرق موجود است.

یکی از ویژگیهای شناسانندة مدرسه­ای برای پویش­گری که با گذر زمان پایدار مانده است، تاکید آگاهانه آن بر تصمیم­گیری در مقابل توصیه محصولات و دستورالعمل­های خاص بود. اگر چه بعضی شرکت کنندگان از کارکنان بخش فنی بودند، ولی برنامه به وضوح خطابش به اداره­ کنندگان و تصمیم گیرندگان بود، یعنی آنهایی که کارکنان فنی یا منابع مالی اختصاص یافته برای فعالیتهای رقومی کردن را سرپرستی می­کردند. هدف این برنامه این نبود که یک کتاب آشپزی به مردم بدهد، هرچند که بسیاری از افرادی که در کنفرانس شرکت کردند، امیدوار بودند چیزی بدست آورند. در عوض با سیاهه­ای از پرسش­هایی که لازم بود در مرحله برنامه­ریزی بپرسند، به محل کار خود بازگشتند. موضع­گیری اعضای هیات علمی این بود که بیش از یک راه­حل معتبر وجود دارد، و هر موسسه­ای لازم است بر اساس رسالت خود و درک خود از این مسئله که چه کسی و برای چه منظوری از محتوای رقومی استفاده خواهد کرد، تصمیم­گیری کنند. دیگر ویژگی شناساننده این برنامه در گذر زمان ثابت باقی ماند، عبارت بود از مسئولیت حفاظت مرکز نگهداری مدارک شمال شرق بود که این کنفرانس را از دیگر مکانهای بحث و گفتگو متمایز می­ساخت. از زمان شروع تاکید بر تولید محصولات بادوام بود. سالهای متمادی پل کانوی[19] سخنان گهرباری دربارة حفاظت در جهان رقومی ایراد کرد. خیلی پیش از آنکه اصول نظام اطلاعات آرشیوی باز[20] بیان شود، وی دربارة اهمیت به کار بردن نرم­افزار غیرتجاری تبلیغ کرده بود و حضار را به «تولید محصولات رقومی که ارزش حفاظت داشته باشند» ترغیب کرده بود.

همانند دیگر برنامه­های آموزشی مستمر، برنامه آموزشی « مدرسه­ای برای پویش­گری» به متخصصینی که در حال حاضر مشغول کار در این زمینه هستند و برای انجام کارشان نیاز به تعلیم دارند، ارائه خدمت کرد. به آن کتابخانه­ها و موسساتی که نیاز به نیروی کاری برای انجام کارهای ابتکاری در زمینه رقومی در حال رشد داشتند که به صورت حرفه­ای در زمینه کتابداری رقومی آموزش ندیده­اند، و نیاز به آموزش در محل طی این دورة اثرگذار ده ساله، آموزشی فشرده ارائه کرد. مدیران موسسات تشنه فرصت­های آموزشی برای خود و کارکنانشان بودند. برنامه­ها در سطح ملی تبلیغ می­شد و کنفرانس به طور معمول شرکت کنندگانی از 40 ایالت، همراه با تعداد زیادی شرکت کننده در سطح بین­المللی جذب می­کرد. ساخترا جمعیت شناختی شرکت کنندگان در گذر زمان کاملاً ثابت باقی ماند. بیشترین تعداد شرکت کننده در درجه اول از کتابخانه­ها بودند که بیشتر کتابخانه­ها را کتابخانه­های دانشگاهی تشکیل می­دادند، در مرحله بعدی آرشیوها، موزه­ها طیف گسترده­ای از بنگاههای دولتی، سازمانهای تحقیقاتی، گروههای دینی، و دیگران قرار داشتند.

تغییر در ساختار جمعیتی

به هر حال آن چه طی این سالها تغییر کرد، سطح دانش دائماً در حال افزایش حضار درباره رقومی کردن بود. در چند سال اول تعداد اندکی از شرکت کنندگان به کار رقومی کردن اشتغال داشتند. امروزه بیش از 92 درصد موسسات فرهنگی در ایالات متحده در حال رقومی کردن منابع خود هستند، پس شرکت کنندگان آگاه­تر هستند، و درصد بالایی نیز متخصص می­باشند. سوالاتی که مطرح می­شود به خوبی طرح شده و برخواسته از طرح­های خاص هستند تا اینکه مربوط به مباحث نظری باشند.

جالب است که، با تجربه بیشتر، این اعتقاد که رقومی کردن یک نوش داروی ارزان و آسان است، کاملاً از بین رفته است. حضار درک واقع­بینانه­ای از مسئله دارند، که رقومی کردن مشکل، گران، و نیازمند کار سازمانی مستمر است. شعف آغازین درباره رقومی کردن با دلمشغولی درباره هزینه­های بالای نوآوری­های رقومی و اینکه موسسات با پایان یافتن بودجه اهدایی اولیه چگونه متحمل این هزینه­ها خواهند شد، جایگزین شده است. این دلمشغولی­ها زاییدة اطلاعات بدست آمده از یک بررسی و پژوهشی در سطح ملی است که توسط سازمان «حفاظت میراث» انجام گرفته است و مشخص می­کند که فقط 27 درصد موسسات ایالات متحده از مسئولیت دربارة نگهداری مجموعه­های رقومی به عنوان بخشی از رسالت خود آگاهند.

با آگاه­تر شدن شرکت کنندگان « مدرسه­ای برای پویش­گری» درباره رقومی کردن، به نظر می­رسد سطح تدریس نیز به سرعت و به طور موثری به سطحی بالاتر از سطح حضار ارتقاء یافته است. حتی در مورد دو کنفرانس اخیر، درصد بالایی از شرکت کنندگان گزارش کرده­اند که بیشتر از آنچه انتظار داشته­اند فرا گرفته­اند: 91 درصد از شرکت کنندگان کنفرانس شیکاگو، 2004، و 87 درصد شرکت کنندگان برنامه بوستون، 2005. سخنرانان پیوسته نمرات بالایی گرفته­اند، با مجموع امتیاز 5/4 یا بالاتر در یک مقیاس 1-5 که 5 بالاترین میزان است. شرکت کنندگان در ادامه اظهارنظر کرده بودند که کنفرانس به آنها کمک کرده است طرح بعدی خود را برنامه­ریزی کنند، یا اینکه به سازمان متبوع خود باز خواهند گشت و در روش مدیریت کارهای رقومی خود تغییر خواهند داد.

علاوه بر فایده رساندن به هزاران شرکت کننده در ایالات متحده، این برنامه آموزشی ابعاد بین­المللی هم داشته است. این برنامه در دو نشست بین­المللی نیز ارائه شد، یکی در کتابخانه سلطنتی هلند و دیگری در آرشیو ملی کوبا. برنامه ارائه شده در هلند از یک بازدید گسترده از نظام آرشیوی رقومی جدید سود برد، در­حالیکه برنامه کوبا مجبور بود خود را با محیطی که فاقد امکان دسترسی گسترده به اینترنت بود، وفق دهد. نویسندگان این مقاله دریافته­اند که رویکرد این برنامه نمی­تواند در خارج از ایالات متحده و کانادا با موفقیت کامل همراه باشد. از آنجایی که ایالات متحده فاقد یک دستورالعمل ملی برای رقومی کردن است، رابطه هر موسسه با تلاشهای ملی با کشورهایی که دارای رهبری متمرکز هستند، تفاوت دارد. در نتیجه بودجه و اولویتها متفاوت خواهند بود.

 

تاثیر

کنفرانس «مدرسه­ای برای پویش­گری» تأثیر دگرگون کننده­ای بر سازمان حمایت کننده­اش یعنی مرکز نگهداری مدارک شمال شرق داشته است. دسترسی مرکز به یک شبکه ملی متشکل از کارشناسان مسائل رقومی یکی از باارزش­ترین امتیازات این برنامه بود، امتیازی که ردپایش فراتر از منطقه نیوانگلند می­رود. این برنامه شناسه­ای برای فراهم آوردن اطلاعات برنده و موثر درباره رقومی کردن ایجاد کرده است و نیاز به حفظ این جایگاه رهبری را تشخیص داده است.

در سال 2003  این کنفرانس به عنوان یک سکوی پرتاب به یک رهبری ابتکاری ملی که بودجه آن توسط موسسه خدمات موزه و کتابخانه تأمین شده بود، برای ایجاد روشی به منظور ارزیابی نیازهای حفاظت رقومی موسسات و بوجود آوردن ابزارهایی برای کمک به موسسات، تا آمادگی خود برای رقومی کردن را تقویت کنند، خدمت کرد. در انجام این طرح، مرکز نگهداری مدارک شمال شرق یک همکاری راهبردی با شبکه رایانه­ای موزه، حفاظت میراث، و مرکزی برای کتابخانه­های تحقیقاتی را آغاز کرد. به این ترتیب پیش­نویس یک ابزار ارزیابی مکتوب شد و بازدید از سایت آزمایشی در حال حاضر در حال انجام است. هدف این کار تدوین الگویی است برای کانالیزه کردن کمکهای فنی دربارة آمادگی رقومی و حفاظت رقومی برای موسسات کوچک و متوسط.

پس از ده سال تدریس « مدرسه­ای برای پویش­گری»، بازار هنوز اشباع نشده است. در واقع یک بررسی که روی حضار جدید توسط مرکز نگهداری مدارک شمال شرق به عنوان بخشی از یک مطالعه برنامه­ریزی کاری انجام گرفت، مشخص کرد که در میان طیف گسترده­ای از حق انتخاب از موضوعهای آموزشی جاری و بالقوه، مدرسه­ای برای پویش­گری به عنوان نیاز شماره یک برگزیده شده است. تعدادی از شرکت کنندگان کم و بیش، به طور متناوب در این کنفرانس شرکت کرده­اند، و 5-10 درصد حضار به طور مکرر. در تلاشی برای ارزیابی اینکه طی دهه گذشته چه کاری توسط کنفرانس مورد بحث انجام گرفته، نویسندگان این مقاله با بعضی از اعضای هیات علمی که در بلند مدت همکاری داشته­اند، به ویژه پل کانوی در دانشگاه دوک و استیو چاپمن در دانشگاه هاروارد تماس گرفتند که اظهارنظرهای زیر در مورد تاثیر این برنامه از ایشان است:

-        مدرسه­ای برای پویش­گری یکی از موثرترین مبلغین برای چارچوب رهنمودهای موسسه خدمات موزه و کتابخانه/ سازمان ملی استاندارد برای ساختن مجموعه­های رقومی است.

-        مدرسه­ای برای پویش­گری مسئله حفاظت را زمانی که اغلب موسسات به شدت بر فناوری پویشگری متمرکز شده بودند به خاطر کتابخانه­ها و آرشیوها مطرح و حفظ کرد.

-        مدرسه­ای برای پویش­گری موفق شد فناوری را با رسالت موسسات مرتبط سازد، تا اینکه رسالت سازمانی را با آنچه که فناوری می­تواند، انجام دهد.

-        شرکت کنندگان با دیدگاهی وسعت یافته دربارة چگونگی برخورد با کار خود به سازمانهای خود بازگشتند، و این کاری است که آموزش مستمر باید انجام دهد.

-        شرکت کنندگان بدون استثناء رهنمودهایی دربارة طرحهای ابتکاری و نوآورانه از سخنرانان و همچنین از نشست­های پرسش و پاسخ کسب کردند. آنها به این استدراک دست یافتند که در این زمینه و در سطح ملی چه کسانی فعالند و هر یک چه می­کنند.

-        مدرسه­ای برای پویش­گری در این راستا که برای شرکت کنندگان امکان دسترسی متمرکز به متون مرتبط، استانداردهای مرتبطه و افرادی که بهترین کارها را انجام می­دهند، فراهم کند، موفق بوده است. کتابشناسیها، پیوندها به وب سایت­ها، و دیگر جزوات، منابع مهمی بوده­اند.

-        با قدیمی­تر شدن طرح­های رقومی کردن، همراه با بعضی رویکردهای کنونی که ثمرة این ده سال است، پاداشی است برای شرکت کنندگان در این کنفرانس­ها که به کاربرانشان و مسئله حفاظت می­اندیشند. آنها قادر هستند، مجدداً روی وجه مشترک­ها کار کنند و تجربیات کاربران را برای کسب استفاده بیشتر از مجموعه بازسازی کنند. دیگر شرکت کنندگان، وب سایت­های کوچک ایستایی دارند که وزنی ندارند؛ آنها محدودیت­های طراحی را دریافته­اند و آرزو دارند که از آغاز کار را انجام دهند.

-        حتی فراتر از انتشارات مرکز نگهداری مدارک شمال شرق، مدرسه­ای برای پویش­گری سبب شده نام این مرکز به شکل جدیدی سر زبانها بیافتد و باعث شده این مرکز منبعی ملی برای آموزش مستمر در زمینه مسائل پیشتاز حفاظت گردد.

راه آینده

شرکت کنندگان این کنفرانس، با شرکت 350 نفر در کنفرانس شیکاگو (2004) و 429 نفر در بوستون (2005) به رشد خود ادامه داده­اند. به هر حال این سطح از موفقیت یک نقطه ضعف هم داشته است. فعالیتهای درونی و اصلی این مکان بحث و تبادل نظر تا حدودی به دلیل تعداد بسیار زیاد حاضران تحت الشعاع قرارگرفته است. بعضی شرکت کنندگان عکس­العمل منفی نسبت به تعداد زیاد افرادی که صحبت می­کنند، نشان داده­اند. یکی از شرکت کنندگان اظهارنظر کرده است که «حس قارچی را پیدا کرده که سه روز در تاریکی بوده است». در نتیجه افزایش دانش بخش بزرگی از شرکت کنندگان، اعضای هیات علمی و شرکت کنندگان فاصله در حال گسترشی را بین نیازهای آموزشی متخصصین باتجربه و آنهایی که از موسساتی آمده­اند که در آغاز راه منحنی یادگیری هستند، یا کسانی که به تازگی برای این پست استخدام شده­اند، مشاهده کردند. افراد مبتدی گزارش کرده­اند که هنگام سوال در یک چنین محیطی احساس راحتی نمی­کرده­اند. در هر دو انتهای طیف شرکت کنندگان احساس کرده­اند که « مدرسه­ای برای پویش­گری» دیگر برای ایشان «یک مدرسه» نیست.

بعضی از اعضای هیات علمی تمایل دارند، ببینند که این کنفرانس به یک دانشکده تحصیلات تکمیلی برای پویشگری ارتقاء پیدا کرده است، و هدفش تعداد مخاطبین کمتری از میان متخصصین باتجربه است که می­خواهند با آنچه در لبه تیغ اتفاق می­افتد خود را تطبیق دهند. دیگران به بحث درباره ارائه خط سیری پایه برای کسانی هستند که هنوز به اطلاعات در سطحی مقدماتی نیاز دارند، می­پردازند. تا این لحظه، مرکز راضی به تقسیم کردن مخاطبین نشده است. در حال حاضر مدرسه­ای برای پویشگری بر سر دو راهی حساسی قرار گرفته است.

به تازگی مرکز نگهداری مدارک شمال شرق بودجه­ای از موسسه خدمات موزه و کتابخانه برای برگزاری کنفرانس جدیدی دربارة حفاظت رقومی دریافت کرده است. عنوان این کنفرانس «تداوم حافظه: سرپرستی دارایی­های رقومی»[21] است. این برنامه بحث­های جزئی­تری را دربارة مسائل مربوط به قابلیت دوام مثل: گنجینه­های رقومی قابل اعتماد، حفاظت ابر داده­ها، و برنامه­ریزی کاری، مطرح می­کند. علاوه بر این، مرکز نگهداری مدارک شمال شرق تدریس حفاظت رقومی را با آموزش سنتی حفاظت و نگهداری در مدارس کتابداری و کارگاههای حفاظت پایه تلفیق کرده است.

برای آیندة خیلی نزدیک، مرکز برنامه دارد که به برگزاری کنفرانس بدون حمایت مالی ادامه دهد، ضمن اینکه نشست­هایی در ساعات استراحت برای گنجاندن روشهای تدریس تعاملی، اضافه خواهد کرد. اختصاص ندادن عنوانی برای کنفرانس نمی­تواند همیشگی باشد؛ آیندة مدرسه­ای برای پویش­گری نامطمئن است. به هر حال، اکنون که مرکز جایگاه مناسبی در عصر رقومی کسب کرده موقعیت خوبی است برای ایجاد خدمات متنوعی مثل: خدمات تولید مواد رقومی، خدمات مشاوره­ای رقومی، و کارگاه­هایی برای تعداد مخاطبین کمتر. در پژوهشی جدید درباره فناوری که توسط موسسه خدمات موزه و کتابخانه انجام گرفته، مشخص شده است که، برای انجام فعالیتهای رقومی کردن، تمامی انواع موسسات میراث فرهنگی گزارش کرده­اند که آموزش کارکنان موجود برای انجام فعالیتهای رقومی کردن راه­حل اساسی است. آموزش و تربیت از جمله فعالیتهایی هستند که از میان چالشهای قرن بیست و یکم برای تطبیق کتابخانه­ها با محیط در حال افزایش رقومی، باقی خواهند ماند.

 

 



[1] . Ann Russell

[2] . Northeast Document Conservation Center

[3] . School for Scanning

[4] . Steve Dalton

[5] . John F. Kennedy Library

[6] . National Endowment for Humanities

[7] . Andrew W. Mellon Foundation

[8] . Commission on Preservation and Access

[9] . National Park Service

[10] . Diane Vogt- O’Connor

[11] . Smithsonian Institution

[12] . Getty Center

[13] . Howard Besser

[14] . Jennifer Trant

[15] . Library of Congress’ American Memory Program.

[16] . Institute of Museum and Library Services (IMLS)

[17] . Murtha Baca

[18] . Handbook for Digital Projets

[19] . Paul Conway

[20] . Open Archival Information System (OAIS)

[21] . Persistence of  Memory : Stewardship of Digital Assets 

+ نوشته شده در  دوشنبه 17 تیر1387ساعت 20:52  توسط ناصری  | 

اطلاعات نسخ خطی دیگر کشورها در اختیار محققان قرار می‌گیرد

مجمع ذخاير اسلامي با دو روش فهرست نويسي از نسخ موجود در کتابخانه هاي کشور هاي اسلامي و ترجمه فهرست نويسي هاي کتابخانه هاي معتبر دنيا درباره کتاب هاي عربي و فارسي اطلاعات مربوط به نسخ خطي اسلامي ديگر کشورها را در اختيار پژوهشگران داخلي قرار مي دهد.

"سيد صادق اشکوري"، مدير مجمع ذخاير اسلامي گفت:«بسياري از نسخ خطي موجود در کتابخانه هاي کشورهاي ديگر براي محققان ايراني ناشناخته مانده است. مجمع براي جمع آوري اطلاعات اين نسخ خطي اسلامي که به زبان هاي فارسي و عربي هستند از دو روش فهرست نويسي مستقيم و ترجمه فهرست نويسي ها موجود استفاده مي کند و اين اطلاعات را به صورت کتاب و بانک اطلاعاتي در اختيار محققان ايراني کشور قرار مي دهد.»

اشکوري به نمونه اي از پروژه هاي ترجمه اي مجمع ذخاير اسلامي اشاره کرد و ادامه داد: «يکي از حرکت هايي که اخيرا در مجمع شکل گرفته اين است که با مراجعه به کتابخانه هاي معتبر فهرستي از نسخ خطي که به زبان عربي و فارسي تاليف شده اند شناسايي و ترجمه مي شوند. کتابخانه واتيکان داراي دو هزار نسخه خطي عربي و اسلامي است که فهرست آنها بيش از سي سال پيش تهيه شده است. مجمع خلاصه اي از اين اين فهرست را به زبان عربي ترجمه و منتشر کرده است.»

مدير مجمع ذخاير اسلامي درباره فهرست نويسي نسخ خطي موجود در کتابخانه هاي کشورهاي ديگر نيز گفت:«پس از آنکه اصل اين نسخه ها را شناسايي کرديم بدون آنکه آنها را از جاي خود جابجا و به مکان ديگري منتقل کنيم به دو روش عمل مي کنيم يا از روي آنها فهرست نويسي مي کنيم و يا عکسبرداري ديجيتالي به عمل مي آوريم و سپس از روي CD يا DVD فهرست نويسي کرده وپس از آن اقدام به چاپ و انتشار اين نسخه ها مي کنيم.»

او درباره عدم استفاده از روش عکسبرداري براي همه کتاب ها گفت:«برخي کتابخانه اجازه عکس برداري ديجيتالي از کتاب هاي خود را نمي دهند و ما براي فهرست نويسي کتب اين کتابخانه ها مجبور هستيم کارشناسان خود را به اين کتابخانه ها اعزام کنيم تا در همان محل نسخ خطي را فهرست نويسي کنند درغيراين صورت خود ما به دليل صرفه جويي در وقت ترجيح مي دهيم از روش عکسبرداري استفاده کنيم.»

به گفته اشکوري يکي از طرح هاي در دست بررسي اين مجمع فهرست نويسي از نسخ خطي موجود در مدرسه علميه جواديه در بنارس هند است. به اعتقاد او اين پروژه در سال آينده آغاز مي شود.

به گفته اشکوري مجمع ذخاير اسلامي تاکنون فهرست نسخه هاي خطي فراواني را از کتابخانه هاي پاکستان، هندوستان، عربستان و ايتاليا در خارج از کشور و مشهد، کرمانشاه، بيرجند، زهان، قم، تهران، اصفهان، يزد، اردکان، شاهرود، زنجان و ميبد در داخل کشور تهيه و فراهم کرده است.

اين مجمع در حال حاضر با انتشار بيش از صد عنوان کتاب و توليد بانک هاي اطلاعاتي و عرضه نرم افزارهاي مختلف نيز مشغول فعاليت هاي جدي است و تاکنون فعاليت هاي گسترده اي را در گروه تحقيق متون عربي و فارسي در حوزه متون اسلامي، نشر متون کهن و آثار دانشمندان اسلامي، فهرست نگاري نسخ هاي خطي و سنگي کتابخانه ها، سندخواني و چاپ اسناد، تهيه تصاوير ديجيتالي نسخه هاي خطي و سنگي و کتابهاي نادر، نمايندگي مرکز تحقيقات و مرکز احياء، تبليغات رايگان براي ناشران، مولفان و کتابخانه ها، طراحي سايت کتابخانه ها، انتشارات و موسسات فرهنگي و مرمت و بازيابي کتابها و اسناد انجام داده است.

اين مجمع از سال 1355 با هدف احياء متون کهن تاسيس شد و از سال 1377 اقدام به تاليف و انتشار فهرست نسخ هاي خطي کردکه از سال 77 تاکنون 50 جلد فهرست نسخه خطي را تاليف و منتشر کرده است و 5 تا 6 فهرست ديگر را تا پايان سال 84 در دست چاپ و انتشار دارد.

(منبع خبر: خبرگزاری میراث فرهنگی)

+ نوشته شده در  سه شنبه 9 بهمن1386ساعت 13:41  توسط ناصری  | 

حامیان نسخ خطی تجلیل شدند / بودجه لازم برای خرید نسخ خطی موجود است

هشتمین آئین بزرگداشت حامیان نسخ خطی که امسال به تجلیل از آثار میرجلال الدین محدث ارموی - مصحح میراث مکتوب شیعه -اختصاص داشت، عصر پنجشنبه با معرفی برگزیدگان به کار خود پایان داد.

به گزارش خبرنگار مهر، در ابتدای این مراسم که در کتابخانه مجلس شورای اسلامی برگزار شد، احمد جلالی رئیس کتابخانه مجلس گفت: حفظ و احیای میراث مکتوب اسلامی و ایرانی ما یکی از مولفه های تقویت حافظه ملی و افزایش خودآگاهی ملی و جمعی است و اگر گذشته ای چنان درخشان ممکن شد، آینده ای درخشان نیز ممکن تواند بود. تقدیر از حامیان نسخ خطی گامی است برای تقویت خودآگاهی.

وی افزود: تا پیش از این به نسخ خطی در کشور ما به اندازه کافی توجه نمی شد اما در دو دهه اخیر این توجه افزایش پیدا کرده و تبدیل به سرمایه ای اجتماعی و حساسیتی ملی شده است. ما در کتابخانه مجلس به همراه کتابخانه های ملی، آستان قدس، آیت الله مرعشی و کتابخانه دانشگاه تهران آمادگی ویژه خود را برای قبول هدیه و خرید نسخ خطی اعلام می کنیم و بودجه لازم برای این کار اختصاص پیدا کرده است.

در این مراسم استاد عبداالحسین حائری - نسخه شناس برجسته - نیز در سخنان کوتاهی از مرحوم میرجلال الدین محدث ارموی و آثار او در حوزه تصحیح متون تقدیر کرد. همچنین میرهاشم محدث فرزند ارموی در سخنانی از برگزاری مراسم تجلیل از حامیان نسخ خطی ذیل نام پدرش قدردانی کرد.

در پایان هشتمین آئین بزرگداشت حامیان نسخ خطی از نفرات برتر در بخشهای مختلف به ترتیب زیر تقدیر شد:

اهدای نسخ خطی: محمود فاضل یزدی مطلق برگزیده و از ابوالفضل فاضلیان تقدیر شد.

فهرست نویسی: این بخش برگزیده ای نداشت اما از سید جعفر حسینی اشکوری به خاطر نگارش فهرست نسخه های خطی کتابخانه مدرسه بازار اصفهان به عنوان فرد شایسته تقدیر، قدردانی شد.

دین: این بخش نیز فرد برگزیده نداشت اما از عارف نوشاهی به خاطر کتاب ارشاد تقدیر شد.

ادبیات فارسی: علی رواقی و سیده زلیخا عظیمی به صورت مشترک و به خاطر کتاب تکمله الاصناف برگزیده شدند. از فاطمه علاقه به خاطر کتاب تذکره الشعرا دولتشاه سمرقندی تقدیر شد. 

فلسفه و حکمت: در این بخش نجفقلی حبیبی به خاطر کتاب رسائل الشجره الالهیه برگزیده شد و از احد فرامرز قراملکی و طیبه عارف نیا به خاطر کتاب 12 رساله در پارادوکس دروغگو تقدیر شد.

تاریخ علم: این بخش نیز برگزیده نداشت اما از امیرحسین پورجوادی به خاطر کتاب نسیم طرب تقدیر شد.

تاریخ: بخش تاریخ نیز فرد برگزیده نداشت اما از نادره جلالی به خاطر کتاب مسخر البلاد تقدیر شد.

پایان نامه ها: صفیه مرادخانی به خاطر کتاب فرهنگ موید الفضلا برگزیده شد و از علیرضا ناصری مالوانی به خاطر کتاب امکان سنجی حفاظت و نگهداری نسخ خطی در کتابخانه های ملی، مرکزی دانشگاه تهران، مرعشی نجفی، آستان قدس رضوی و ملک با طرح دیجیتالی کردن این نسخ تقدیر شد. 

رسائل: هیئت داوران در این بخش هیچ کس را شایسته عنوان برگزیده یا شایسته تقدیر تشخیص نداد.

مقالات: در این بخش هم هیچ کس برگزیده نشد اما از عماد الدین شیخ الحکمایی، جواد بشری و محمد کاظم رحمتی به خاطر خدماتشان تقدیر شد.

کتابداری نسخ خطی: هیات داوران در این بخش نیز کسی را به عنوان نفر برگزیده اعلام نکرد اما از فریبا افکاری کتابدار دانشگاه تهران و محمد رضا فاضل هاشمی کتابدار کتابخانه آستان قدس رضوی تقدیر کرد.

آثار  تلویزیونی: محمد شعشعی تهیه کننده شبکه 4 سیما به خاطر مجموعه اختران با ساختار مستند درباره زندگی دکتر علینقی منزوی، به عنوان فرد برگزیده معرفی شد و از حجت الاسلام والمسلمین حاج آقا ادیب یزدی به خاطر تهیه گنجینه آثار به تهیه کنندگی مجتمع فرهنگی بلال تقدیر شد.

آثار رادیویی: در این بخش حمیدرضا پورعلی محمد به خاطر برنامه "کتابخانه امپراتور و هفت دلیل ارپینیوس" برگزیده شد. هیئت داوران در این بخش فردی را شایسته تقدیر ندانست.  

نشریات: حمید ملکیان به خاطر نشریه مرمت پژوهش برگزیده شد و از علی اصغر شیرازی به خاطر مجله نگره تجلیل شد.

اطلاع رسانی: در این بخش هیچ کس شایسته عنوان برگزیده یا شایسته تقدیر معرفی نشد.

مرمت: احمد طالبان از کتابخانه آستان قدس رضوی برگزیده شد و از حمید رضا قبادی از کتابخانه مجلس تقدیر شد.

ناشران: در این بخش نیز انتشارات موسسه پژوهشی حکمت و فلسفه ایران به مدیریت محمود یوسف ثانی برگزیده شد و از انتشارات مرکز اصفهان شناسی و خانه ملل به مدیریت محمد علی چلونگر تقدیر شد.

مجموعه ها: در این بخش ابوالفضل حافظیان بابلی به خاطر کتاب نسخه پژوهشی برگزیده شد.

منبع: خبر گزاري مهر
+ نوشته شده در  یکشنبه 4 آذر1386ساعت 13:15  توسط ناصری  | 

كشف نسخه خطي كتاب زكرياي رازي در انگليس

پليس انگليس، نسخه خطي كتاب زكرياي رازي را كه پيش از اين ناپديد شده بود، كشف كرد.
به گزارش سرويس بين‌الملل «بازتاب»، پليس ويژه آثار هنري و باستاني انگليس، نسخه دستنويس كتاب محمدبن زكرياي رازي را ـ‌ كه در سال 1012 ميلادي نوشته است ـ كشف كرد.
روزنامه «الشرق‌الاوسط» ـ چاپ لندن ـ با اعلام اين خبر نوشت: اين كتاب در سال 1995به همراه مجموعه‌اي ديگر از نسخ خطي ارزشمند عراق از كتابخانه اوقاف موصل، سرقت شده بود.
پليس انگليس گفت: هم‌اكنون كتاب مذكور در دست پليس است و به زودي به عراق بازگردانده خواهد شد.
روزنامه «گاردين» ـ چاپ انگليس ـ نيز نوشت: ‌پليس انگليس اين كتاب را ـ كه از حدود هزار سال پيش تاكنون، سالم مانده ـ با نسخه‌هاي ديگر آن مقايسه كرده و از اصل بودن آن كاملا مطمئن شده است.
گفتني است، كتاب رازي، يكي از گرانمايه‌ترين آثار به جاي مانده كاغذي عراق است.
واحد آثار هنري و باستاني پليس عراق ارزش تجاري اين كتاب را 450 هزار دلار برآورد كرده است.
«الشرق‌الاوسط» در پايان نوشت: اين كتاب، يكي از 464 كتاب و قطعات باستاني ارزشمندي است كه تاكنون مفقود شده و عراق توانسته است، 413 مورد آنها را به اين كشور بازگرداند.
گفتني است، محمد بن زكرياي رازي، دانشمند ايراني و كاشف الكل است كه آثار علمي زيادي از خود بر جاي گذاشته است.
__________________
+ نوشته شده در  شنبه 27 خرداد1385ساعت 13:52  توسط ناصری  | 

 
انديشه

 
 
بررسي کتابخانه های نسخ خطی اسلامی در سراسر دنیا
 
 

   
1

.

به منظور بررسی کتابخانه های نسخ خطی اسلامی در سراسر دنیا ,چاپ عربی جلد چهارم و آخرین جلد از مجموعه '' بررسی جهان '' را منتشر شد که چاپ انگلیسی آن بطور کامل به طبع رسیده است.این مجموعه به بررسی نسخ خطی محفوظ جهان در کتابخانه های شخصی و یا عمومی و موسسات خصوصی علمی و فرهنگی می پردازد.
اين مجموعه توسط بنیاد میراث اسلامی الفرقان به چاپ رسيده است . بنیاد میراث اسلامی الفرقان ,از جمله مراکزی است که در جهان اسلام به امر بررسی ,فهرست نویسی ,حفظ و نسخه برداری و تصحیح و انتشار مجموعه نسخ خطی می پردازد و در این راستا تعدادی اثر منتشر نموده است.تصحیح و چاپ جلد دوم و سوم مجموعه پنج جلدی ''المواعظ و الاعتبارفی ذکر الحطاط والآثار'' المقریضی ,به تصحیح دکتر ایمن فواد سید ,از جمله فعالیتهای اخیر این مرکز تصحیح متون می باشد. این بنیاد در خصوص فهرست نسخ خطی اسلامی , چهار جلد نسخه خطی در بوسنی (مجلات پنجم , ششم و هفتم و تجدید چاپ جلد دوم) به تازگی منتشر نموده است.در سارایوو , تصویر این نسخ در میکرو فیلم و لوحهای فشرده نگهداری می شود که این تصویر برداری , دستیابی به این متون را برای محققان ممکن می سازد.همچنین جلد اول فهرست نسخه خطی عربی کتابخانه اسلامی دانشگاه علیگر هند به تازگی توسط این بنیاد منتشر شده است.علاوه بر موارد فوق ,فهرست نویسی در بسیاری از کشورها از جمله هندوستان , ازبکستان , نیجریه , نیجر , بورکینافاسو , بوسنی , بلغارستان , فلسطین , مصر , مالی و دیگر سرزمینها در حال انجام است.

 
 
کد خبر :   5503        سرويس : انديشه        زمان :   17:43   1 مهر 1383

 سایت شبستان

+ نوشته شده در  چهارشنبه 17 خرداد1385ساعت 12:59  توسط ناصری  | 

+ نوشته شده در  چهارشنبه 17 خرداد1385ساعت 12:56  توسط ناصری  | 

صفحه اصلي

 

نشريه فني مركزاطلاعات و مدارك علمي ايران

دوره نهم شماره يك و دو 1364

 

نظري اجمالي به كنفرانس رؤساي كتابخانه هاي ملي در وين

دربارة حفاظت و نگهداري مواد كتابخانه اي

(18- 21 فروردين 1365 برابر 7- 10 آوريل 1986)[1]

 

 

گزارش: مهرداد نيكنام*

 

            بيش از 120 نفر روساي كتابخانه هاي ملي و كارشناسان و متخصصين حفاظت و نگهداري از اقصي نقاط دنيا من جمله آقاي مهندس سيدحسن شهرستاني رئيس كتابخانه ملي ايران و نگارنده از ايران، در كنفرانس روساي كتابخانه هاي ملي در كتابخانه ملي اتريش شركت داشتند. آنچه را كه در اين كنفرانس ارائه شد و مورد بحث و گفتگو قرارگرفت مي توان به سه مبحث اصلي تقسيم كرد:

1-     اهميت مسئله حفظ و نگهداري مواد كتابخانه اي. اغلب شركت كنندگان اظهار مي‌كردند كه قريب 25 درصد مجموعه كتابخانه هاي تحقيقاتي كشورهايشان در حال نابودي است و لذا اين نكته و نيز گردهمايي روساي كتابخانه هاي ملي و متخصصين حفاظت و نگهداري در كتابخانه ملي اتريش براي گفتگو و بحث پيرامون مشكلات نگهداري از مواد كتابخانه اي، بهترين گواه بر حادبودن مسئله است.

2-     ارائه و مبادله اطلاعات و آگاهيهاي ويژه در مورد چگونگي استفاده و ذخيره مواد كتابخانه اي، تهيه نسخه هايي از مواد كتابخانه بمنظور حفظ نسخه اصلي و نگهداري از مواد كتابخانه. چكيده نظريات شركت كنندگان در مقابله با نابودي مجموعه هاي كتابخانه ها را مي توان در چهار قسمت زير بيان كرد:

الف ـ ذخيره و استفاده صحيح از مواد كتابخانه اي،

ب ـ اسيدزدايي و مرمت نسخ اصلي،

پ ـ تهيه نسخه هايي از مواد كتابخانه اي بصورت ميكروفيلم يا استفاده از ديگر روشهاي تكثير،

ت ـ مقابله با سوانح و بلايا.

3-     سازماندهي برنامه هاي نگهداري و حفاظت از مواد كتابخانه اي. بايد مديون سازمان جهاني يونسكو، فدراسيون بين المللي انجمنها و موسسات كتابداري (ايفلا) و كنفرانس روساي كتابخانه هاي ملي بود كه با پيش بيني خود توجه جهان را به مسئله حفاظت و نگهداري جلب كرده اند. بديهي است كه وظيفه حفاظت از ميراث فكري و معنوي جهان بقدري سنگين و گسترده است كه تنها با همكاري همه كشورها مي توان به انجام آن نائل گرديد. با پذيرفتن اين اصل، بايد به مسئله كنترل اطلاعات كتابشناختي بعنوان يك وسيله اجتناب ناپذير براي اجراي برنامه هاي حفاظت و نگهداري مواد كتابخانه اي در مقياسي گسترده توجه كنيم، زيرا اگر كتابخانه ها و موسسات بدانند كه چه موادي در كجا محافظت مي شوند، مي توانند از دوباره كاري و انجام كارهاي غيرضروري خودداري كنند. و نيز مي‌توانند با استفاده از اين وسيله به خوانندگاني كه بدنبال منبع خاصي مي گردند، راهنمايي و كمك كنند. ايجاد يك چنين مجموعه اطلاعاتي متمركز نخست در سطح ملي و سپس بين المللي از اهميت بسيار زيادي برخوردار است و با استفاده از آن مي توان براي حفاظت و نگهداري ميراث معنوي، فكري و فرهنگي جهان برنامه ريزي كرد. لذا اين امر بايد از اولويت خاص برخوردار گردد. اين نكته مهمترين نتيجه كنفرانس بوده است.

يكي از مهمترين نكاتي كه در اين كنفرانس به كرات به آن اشاره شد مسئله كاغذ بود. بايد دانست كه مشكلترين مسئله كتابخانه ها وجود كتابهايي است كه بخاطر استفاده اي كه از كاغذهاي نامرغوب و اسيدي براي چاپ آنها شده هم اكنون در حال زوال و نابودي هستند. ما زماني در كتابخانه‌ها كتابهايي بادوام و ماندني خواهيم داشت كه ناشرين و چاپخانه ها از كاغذهاي بادوام براي چاپ كتاب استفاده كنند. پس بايد ناشرين و چاپخانه ها را به استفاده از كاغذهاي بادوام تشويق كرد. يك قرن و نيم انتشارات كه در حال حاضر در قفسه هاي كتابخانه ها رو به زوال هستند بيش از آن اهميت دارد كه توجه ما را بخود جلب نكند. در ارتباط با اين مسئله بايد اشاره كرد كه يكي از مهمترين و دلگرم كننده ترين پيام اين كنفرانس، خبر مربوط به افزايش توليد كاغذ بادوام توسط كارخانجات كاغذسازي بود.

            در كنفرانس همچنين برنامه هايي جهت جلب همكاريهاي بين المللي پيشنهاد و ارائه شد كه با استقبال بسيار روبه رو شد و در اين زمينه فدراسيون بين المللي انجمنها و موسسات كتابداري (ايفلا)، كتابخانه كنگره، كتابخانه ملي فرانسه و كتابخانه ملي آلمان شرقي هر يك عهده دار وظايفي گشتند.

            كنفرانس با توصيه هايي به كتابداران و تمامي دست اندركاران كار كتاب، كتابخانه و كتابداري به كار خود پايان داد. اما بعنوان تمهيد و مقدمه براي اين توصيه ها، بدواً ذكر چند نكته اساسي و تكيه بر روي آنها را لازم شمرد. در زير نخست نكات اساسي مورد نظر و سپس مهمترين موارد توصيه هاي كنفرانس بازگو مي شود:

            ـ با آگاهي از ابعاد گسترده نياز به اقدامات اضطراري براي حفظ و نگهداري مواد كتابخانه اي و تاييد آن توسط شركت كنندگان در اين كنفرانس بويژه آنهايي كه از كشورهاي در حال رشد در كنفرانس شركت جسته اند،

            ـ با توجه به نظرهاي ارائه شده توسط نمايندگان كتابخانه هاي ملي و ديگر گروههاي حرفه‌اي و اينكه نياز به حفاظت و نگهداري مواد كتابخانه اي تنها از طريق تلفيق و هماهنگي كوششها و اقدامات ملي و بين المللي قابل حصول است،

            ـ با التفات به اينكه نمايندگان تمام ملل دنيا در مجمع فرهنگي بوداپست پشتيباني جمعي خود را از توصيه به حفظ و نگهداري مواد كتابخانه اي و مواد موجود در آرشيوها اعلام كردند،

            ـ با بررسي و مرور برنامه بين المللي ايفلا براي حفاظت و نگهداري، هدفهاي اين برنامه، نحوة برخورد با آن و برنامه اجرايي آن،

            ـ با يادآوري نتايج موفقيت آميز پيشرفت برنامه هاي بين المللي ايفلا در زمينه كنترل جهاني كتابشناسي (UBC)، دسترسي جهاني به انتشارات (UAP) و طرح بين المللي مارك (IMP).

            ـ با تاييد گامهايي كه ايفلا اخيراً براي ايجاد برنامه بين المللي ديگري در زمينه ها حفاظت و نگهداري برداشته است.

            ـ با امتنان از پيشگامي كتابخانه كنگره، كتابخانه ملي فرانسه و كتابخانه ملي جمهوري دموكراتيك آلمان براي ايجاد يك مركز بين المللي و دو مركز منطقه اي حفاظت و نگهداري در چهارچوب برنامه اي متمركز، كنفرانس توصيه مي كند و اعلام مي دارد كه:

1)      ايفلا بعنوان وسيله اي براي جلب علايق و پشتيباني بيشتر، هر چه زودتر موضوع يكي از كنفرانسهاي سالانه خود را حفاظت و نگهداري تعيين نمايد،

2)      جوامع بين المللي كتابخانه اي توجه هر كشور را در سطحي وسيع به اهميت و ضرورت   حفاظت از مواد كتابخانه اي كه تشكيل دهنده بخشي اساسي از ميراث فكري تمام ملتها است، با تاكيد بر نتايج جبران ناپذير تعلل و كوتاهي در حفظ و نگهداري مواد براي نسلهاي آينده جلب كنند،

3)      ايفلا انجمنهاي عضو را تشويق كند كه:

الف ـ طراحان سياست ملي را مصرانه به تدوين اصول راهنمايي براي تنظيم و اجراي برنامه ملي حفاظت و نگهداري از مواد كتابخانه اي ترغيب نمايند.

ب ـ در موقع لزوم از دولتهايشان تقاضاي بودجه متمم بمنظور اجراي معقول و سنجيده برنامه هاي حفاظت ملي بنمايند.

4)      انجمنهاي عضو ايفلا نقشي فعال در ترغيب و متقاعد كردن سازمانهاي ذيربط ديگر براي مشاركت و همكاري با مراكز منطقه اي در ديگر بخشهاي جهان ايفا كنند،

5)      ايفلا با طرح و انتشار خطوط اصلي و راهنماي قابل استفاده در سطح بين المللي، انتشار راهنماي امكانات و تسهيلات موجود و ديگر انتشارات مورد نياز، سازماندهي دوره هاي آموزشي، طرحهاي هدايت كننده و ديگر فعاليتهايي كه احتمالاً روند حفاظت و نگهداري مواد كتابخانه اي را بهبود خواهد بخشيد؛ در راه كمك به هماهنگي يك حركت بين المللي در زمينه حفاظت و نگهداري سهمي بعهده گيرد،

6)      يونسكو و ديگر سازمانهاي بين الدولي:

الف ـ در برنامه هاي خود توجه بيشتري به مسئله تشويق ناشران، چاپخانه ها و كارخانجات كاغذسازي و همچنين تشويق كتابداران و مسئولين و متخصصين آرشيوها و مراكز اسناد به پذيرفتن معيارهاي حفاظت و نگهداري و تعهد به انجام آن معيارها مبذول دارند،

ب ـ كمك هاي ماليشان را براي فعاليتهايي كه راهنماي بهبود و توسعه دانش و آگاهي از مسائل و مشكلات موجود در راه حفاظت و نگهداري مواد كتابخانه اي و برآوردن نيازهاي واپسنگر و آينده نگر در اين زمينه است، افزايش دهند،

7) ايفلا به كوششهاي خود براي گردهم آيي ديگر سازمانهاي ذيربط و صالح غيردولتي از طريق تدارك و راه اندازي يك برنامه بين المللي موثر در زمينه حفاظت و نگهداري، ادامه دهد.



[1] عدم تطابق تاريخ گزارش با تاريخ نشر مقاله به دليل تاخير در انتشار نشريه اطلاع رساني است.

*  عضو هيئت علمي كتابخانه ملي ايران.

+ نوشته شده در  چهارشنبه 17 خرداد1385ساعت 12:40  توسط ناصری  | 

چگونه مي توان به داده هاي پژوهش هاي صورت گرفته يا در حال انجام در عرصه متون كهن دسترسي پيدا كرد؟

همه ي متخصّصين امر بر اين نظر متفقند كه براي ايجاد يك اثر و يك پژوهه، اطلاع رساني به عنوان نقطه ي آغازين،  يك امر اجتناب ناپذير و ضرورتي انكار ناپذير است؛ حال به عنوان نمونه اگر پژوهشگري در داخل كشور قصد داشته باشد اثري را تأليف يا نسخه اي را تحقيق و تصحيح كند، براي دسترسي به آگاهي ها و اطلاعات خود در زمينه ي موضوع تحقيق خويش چه مجاري و طرقي و به چه مصادر ومنابعي بايد مراجعه كند؟ از كجا بفهمد كه كسي روي اين اثر يا موضوع پژوهشي انجام داده يا نه؟ آيا منبع خاصي براي اطلاع رساني چنين موضوعي وجود دارد كه چنين انتظاري را برآورده سازد؟ ممكن است گفته شود كسي كه در وادي پژوهش (به معناي واقعي خود) باشد خود مي داند از كجا و چگونه و از چه طرقي بايد كار پژوهشي و تحقيق را شروع  كند و يا به اطلاعات لازم دسترسي پيدا كند و چنين شخصي بايد سال ها زحمت كشيده  و استخوان خورد كند و ...!؛ حال سؤال اين است اگر چنين باشد، پس چگونه است كه برخي از شيران بيشه ي پژوهش كه سال ها در اين حوزه كار كرده اند، هم رودست خورده ... ... و بعد از اينكه ماهها يا سالها روي اثري يا موضوعي زحمت كشيده و كار كرده اند، در مراحل نهايي كار، بر روي پيش خوان ِ يك كتاب فروشي اثري از همان كاري كه وي مشغول بوده (1) را ملاحظه مي كنند؟و با تأسف بايد گفت اين نه يك بار بلكه مكرر براي بسياري اتفاق افتاده، يا ممكن است اتفاق بيفتد. متأسفانه به جهت فقدان متولي ِخاصّ اطلاع رساني و نبود يك رسانه اي اختصاصي براي اطلاع رساني در همه ي زمينه هاي پژوهش، به صورت كارآمد و به هنگام، در سه مقوله ي: الف) پژوهش هاي صورت پذيرفته، ب) پژوهش هاي در حال انجام، ج) بايسته هاي پژوهش در آينده، كه برخي مبتني بر برنامه اي زمان بندي شده و حتمي و بعضي هم به شكل آرزو و درخواست؛ در سال ميلياردها تومان از ذخائر ملي و ميلياردها ساعت از اوقات مفيد و ارزشمند پژوهشگران را همين عدم شفافيّت در امر اطلاع رساني، به هدر مي دهد. به نظرچه بايد كرد، چه تدبيري بايد انديشيد؟
بررسي همه ي جوانب موضوع "پژوهش" و جايگاه "اطلاع رساني" در آن يك بحث و مقوله اي بسيار پيچيده و مبتني بر يك برنامه ريزي بنيادي و راهبردي همراه طرح ها و نظرهاي كارشناسان اين امور است كه بنشينند و راهكارهاي لازم براي نهادينه كردن روش ها، الگوها و نمادهاي نوين پژوهش و تحقيق را در عصر حاضر مورد كند و كاو قرار دهند تا به يك جمع بندي نهايي در امر "پژوهش" رهنمون گردنند، كه البته متأسفانه با وضع كنوني حاكم بر امر تحقيق و پژوهش در مراكز علمي كشور، اين يك امر دور از دسترس به نظر مي رسد؛ ليكن اگر از زاويه ي بسته تري به موضوع "پژوهش با تأكيد بر نسخه هاي خطي" نظري بيفكنيم، شايد بتوان با همّت عقلاي قوم اين معضل را حداقل در اين موضوع، اندكي سامان بخشيد.
چنانچه در سطور فوق از نظر گذشت، آگاهي از پژوهش هاي صورت گرفته را تقريباً مي توان با يك تتبّع ميداني در منابع و مصادر مربوط، بدان دست يازيد؛ ليكن مهمترين بخش، دسترسي به پژوهش هاي در حال انجام است كه جز ايجاد بانك هاي اطلاعاتي گسترده با حمايت هاي دولتي و بهره جستن از اهرم هاي لازم كه به نحوي پژوهشگران را ملزم كند كه كارهاي پژوهشي ِدر حال انجام ِخود را به آن مراكز اطلاع دهند؛ هر چند كه راهكارهاي لازم چنين طرحي نيز خود احتياج به مطالعات گسترده اي مبتني بر مباحث جامعه شناختي دانش پژوهان و محقّقان ايراني دارد؛ كه با شناختي كه از اين طيف در دست است، فعلاً جز داده هاي شنيداري و گفتاري از كارهاي پژوهشي در حال انجام پژوهشگران ايراني، مبتني بر محافل دوستانه!، فعلاً دسترسي به چنين آرزويي هم به صورت گسترده و سازمان يافته ميسور نيست؛ هر چند كه اگر در نشريه ي خاصّي همين اطلاعات شنيداري هم ثبت شود، باز هم فرصت مغتنمي است.
به نظر نگارنده ي سطور آنچه كه از اين سه مقوله ي "پژوهش" در مقطع كنوني مي توان به صورت نيم بند! از آن سخن گفت "بايسته هاي پژوهش" است، البته آن هم فقط بخش دوم آن، كه بيان آمال و آرزوهاي پژوهش در موضوعي خاص است، با اين ايده كه اثري خاصّ به وجود آيد يا اثري مخطوط كه براي انتشار مفيد است، مورد تحقيق و تصحيح قرارگيرد وگرنه بخش نخست كه بايسته هاي پژوهش در قالب هاي برنامه ريزي شده، كه به نحوي از سوي يك پژوهشگر يا يكي از مؤسّسات پژوهشي كشور در آينده ي دور و نزديك، بدان اشتغال خواهند داشت (ان شاء الله)، افشاي آن هم كه از اسرار است و بنا به فرموده ي لسان الغيب حافظ شيرازي:
مصلحت نيست كه از پرده برون افتد راز ورنه در مجلس رندان خبري نيست كه نيست!
يكي از راهكارهايي كه به نظر مي رسد خيلي مفيد باشد، معرّفي "بايسته هاي پژوهش در نسخه هاي خطي" است؛ غالب پژوهشگران بر اين باورند كه بيان چنين اموري معمول نيست و بالمآل اگر پژوهه اي بايسته است، براساس "چراغي كه به خانه رواست بر كوچه حرام است" بايد به عنوان روز مبادا و واپسين! براي خود نگهداشت، تا شايد فرصتي دست دهد و بشود روي آن كار كرد و قوت لايموتي به دست آورد! سخن دقيقاً در همين است، كه اگر روحيه اي مبتني بر ايثار در وجود پژوهشگران سايه افكند و دل بزرگ دارند، به نحوي كه ايجاد يك اثر در يك موضوع ِ ضروري، كه جايش در ميان كتاب هاي موجود خالي است، مطلوبيّت داشته باشد، امّا اين كه گردآورنده ي آن اثر هم حتماً خود من بايد باشم! اين نوع اخلاق، به نظر اندكي دور از شأن يك نويسنده ي متعهّد، مسلمان و صاحب قلم كه بر اساس آيه ي شريفه ي ( ن والقلم و ما يَسطرون ) داراي تقدّسي معنوي و خاص است، محسوب مي گردد؛ بلكه بايد گفت: چه بسا پژوهشگراني بهتر از من باشند، كه حداقلّ در اين زمينه ي خاصّ از من بهتر مي نگارند و اكنون فرصت لازم را دارند و... .
بسياري از پژوهشگران كه بالقوّه توانايي تحقيق و تصحيح آثاري را دارند، ليكن در اين كه كدام كار ِ پژوهشي را بايد انجام دهند و در واقع نسبت به كارهاي ديگر اولويّت دارد، يا چه نسخه اي را بايد تصحيح كنند و يا اين كه مثلاً از اين نسخه هاي خطّي موجود كداميك ارجحيّت و اولويّت تصحيح نسبت به بقيه ي نسخ را دارد، در ترديدند؛ اي بسا با شنيده اي از كسي، مسير كارشان را تغيير داده و كار لازم و داراي ضرورت را به دست گرفته اند. نگارنده ي سطور كسان بسياري را مي شناسد كه بايسته هاي بسياري از پژوهش، اعمّ از طرح، موضوع تأليفي، تحقيق و تصحيح نسخه اي و ...، را در اختيار دارند كه به اصطلاح "براي خود كنار گذاشته و نشان كرده اند!" غافل از اين كه به انجام رساندن چنين پروژه هايي، اي بسا عمر نوح مي خواهد و صبر ايوب! و حتّي جالب است دانسته شود، كساني هستند كه برخي نسخه هاي قابل تصحيح را براي خود تحجير كرده و در مراجعه ي محقّقي ديگر به كتابخانه ها و ... مي شنوند كه بعله! اين نسخه را فلاني در دست تحقيق و تصحيح دارد و در فعلاً در حِباله ي اوست! در صورتي كه حتّي بعد از گذشت سال ها نه خود توان انجام كار را دارند و نه اجازه ي تصحيح آن ها را به كسي مي دهند؛ شنيده شده كه يكي از اين پژوهشگران متشخّص و شناخته شده ي حوزه تصحيح متون، علي رغم اشتغالات فراواني كه دارد و نيز از نظر جسمي در سنين كهولت و بيماري نيز قرار دارد، روي حدود 18 نسخه ي خطّي مهمّ، كه تصحيح برخي از اين نسخ شايد حتّي كار گروهي را نيز بطلبد! دست گذاشته و به اصطلاح تحجير كرده است و حال چقدر و چند درصد اين بزرگوار توانسته تصحيح اين نسخه ها را به انجام برسانند، خدا مي داند! حال چقدر خوب و به جاست محققين و پژوهشگران بزرگوار ما به مرحوم طباطبايي اقتدا كنند كه چگونه توانست بدون هيچ چشمداشت مادّي و فقط براي رضاي خدا، اطلاعات و بايسته هاي پژوهشي انبوهي از نسخ و آثاري را كه به نحوي ايشان ضرورت تصحيح و چاپ آن ها را تشخيص داده بودند، در طبق اخلاص نهاده و محققان را به اين آثار، كه چه بسا كسي از محتوا، محلّ و يا ضرورت تصحيح و نشر آن خبري نداشت، هدايت نمايد. اميد است اين نوشته و كارهايى از اين دست، زمينه‏ها و بسترهاي مناسب و لازم را، در احياي اين سنّت حسنه و صدقه‏ي جاريه‏ي مرحوم آقا سيّد عبدالعزيز طباطبايى، كه به نوعي بنيان‏گذار آن نيز به حساب مي‏ آيند، فراهم آورده، و با بسط و گسترش آن، به صورت ستون ثابت، درنشريّات يا سايتهايي اينترنتي به مانند سواد كه در وادي نسخه‏هاي خطّي قلم مي ‏زنند، قرار دهند.
---------------------------------------------------------
1. بايد توجه داشت در برخي كشورهاي غربي فراوان اتفاق افتاده كه يك نسخه ي خطي با چند تصحيح از سوي شخصيت هاي متعدّد، به چاپ رسيده، كه از قضا خود بررسي نوع و مقايسه ي تصحيحات يك اثر مخطوط، يكي از موضوعات و موادّ درسي برخي رشته هاي مرتبط با دستنويس هاست، ليكن درايران ِامروز ما، جز مواردي نادر مانند برخي آثار ادبي خاص مانند: ديوان حافظ، چنين امري معمول نيست و به اصطلاح هنوز جا نيفتاده است و لذا اگر اثري كه در دست تحقيق است، از سوي شخص ديگري، حتي بدون تحقيق! منتشر شود، ناخودآگاه بر اثر تحقيقي و تصحيحي چندين ساله تأثير منفي گذارده و متأسفانه ديگر هيچ ناشري حاضر نيست، كار دوم را كه اصولاً قابل مقايسه با چاپ شده نيست، منتشر كند؛ مي گويند: "متأسفانه ديگر بازار اشباع شده و جايي براي چاپ مجدد اين اثر نيست!" حال صرف نظر از ظلم و ستم دو پهلويي كه به چنين پژوهشگري وارد شده، اصولاً بايد به يك رشد فرهنگي برسيم و با عمق جان اين معنا را درك كنيم كه جز مواردي بسيار نادر و خاصّ، كارهاي پژوهشي و تحقيقي به هيچ روي تكرر پذير و موازي نيستند، چرا كه حوزه ي اطلاعات و ميزان آشنايي و آگاهي هاي افراد نسبت به منابع و مصادر و ... متغيّر است و به قول منطقي ها از مقوله ي "تشكيك" است ونيز اينكه بايد تصحيح هاي گوناگون از يك اثر به عنوان يك "حركت ارزشي" تلقي شود نه ضعف و نه كار تكراري!؛ و حقيقتاً بايد پرسيد آيا دراين برهه از تاريخ ـ با اين وضعيت حاكم بر نشر در ايران كه مقوله ي "پژوهش و تحقيق" فقط در راستاي منافع و محور ناشران شكل گرفته و معني پيدا مي كند ـ اطلاع رساني و پژوهش با تمام فروع آن بايسته اي اضطراري نيست؟

نوشته شده توسّط حسین متقی

+ نوشته شده در  دوشنبه 3 مرداد1384ساعت 12:25  توسط ناصری  | 

کتابخانه های ديجیتال نسخ خطی

طراحی و راه اندازی کتابخانههای دیجیتال حال چه به صورت کتابخانه های عمومی و یا تخصصی با در نظر داشتن موضوعی خاص از مهمات جامعه امروز است ، به گونهای که ابرقدرتهای دنیای نت هر کدام با سرعتی شگرف به دنبال تحقق این مهم برآمده اند .

جالبتر آنکه کتابخانه ها و مؤسسات دیگر کشورها نه تنها به دیجيتالی کردن فهارس نسخ خطی اهتمام داشته اند بلکه اقدامات قابل توجهی در راستای ديجیتالی کردن نسخه های خطی نیز داشته اند به طوری که کتابخانه الأزهر مصر با صرف هزینه ی فراوان 42000 نسخه ی این کتابخانه را به صورت ديجیتالی با کیفيتی قابل قبول بر روی نت منتشر نموده است .البته باید متذکر شوم ، تا آنجایی که به یاد می آورم برای اول بار این کتابخانه سلطنتی کوپنهاک دانمارک بود که با کيفیت عالی و تحت برنامه ای مناسب اقدام به انتشار 38 نسخه ی خطی عربی و فارسی بر روی سایت خود نمود و البته این روال ادامه پیدا کرد تا جایی که در حال حاضر در سایتهای زیر اشخاص ، مؤسسات و کتابخانه ها اقدام به ایجاد کتابخانه های ديجیتالی نسخ خطی نمودند . 

با رشد و گسترش کتابخانه های ديجیتال نسخ خطی در دنیا چند نکته ی مهم در ذهن نقش می بندد ، اول آنکه اینترنت این امکان را برای ما فراهم نموده است که به عنوان یک ایرانی و یک مسلمان شیعه به راحتی فرهنگ ، تمدن و اصالت یک ایرانی شیعه را در معرض دید جهانیان بگذاریم و این رخداد با صرف هزينه  و وقتی  اندک امکان پذیر است ، دوم آنکه اینترنت بستری است مناسب برای تعاملات فرهنگی و هنری و علمی و رشد روز افزون کتابخانه های ديجیتال بحث و فحث محققان را در میان اقیانوس منابع در سرتاسر دنیا آسان نموده است بگونه ای که تا چند دهه ی دیگر محققین ما این امکان را خواهند داشت به منابع هر کتابخانه ای در هر کجای دنیا دسترسی داشته باشند و چه بهتر که مسؤولین ما به فکر بوده تا از این مهم عقب نماند و خود را با استانداردهای این علم هماهنگ سازند . 

+ نوشته شده در  دوشنبه 3 مرداد1384ساعت 12:19  توسط ناصری  | 

۱۰۰۰نسخه خطی فارسی در کتابخانه ملی روسيه نگهداری می شود
بزرگترين مجموعه نسخ خطی شامل ۴۲۰ نسخه به زبانهای فارسی، ترکی و عربی بعد از جنگهای ايران و روسيه در زمان قاجار جمع آوری شده و هم اکنون در کتابخانه ملی روسيه نگهداری می شود.
به گزارش سرويس فرهنگ و انديشه ايلنا، فرزانه شادان پور، رييس گروه گسترش کتابخانه ملی ايران در گفت و گو با ستاد خبری افتتاح ساختمان جديد سازمان اسناد و کتابخانه ملی جمهوری اسلامی ايران، گفت: کتابخانه ملی روسيه نگهدارنده ۱۰۰۰ نسخه خطی به زبان فارسی است که از اين مقدار ۱۴۰ نسخه مربوط به سال ۱۳۳۳ هجری شمسی و شاهنامه ای با تزئينات مينياتوری است که به عنوان مثال منظومه "گوی و چوگان" عارفی که در سال ۱۵۲۵ ميلادی توسط شاه طهماسب نسخه برداری شده است جزئی از اين آثار خطی است.
وی اظهار کرد: بعضی از اين مينياتورها به بهزاد محمدی نسبت داده شده و همچنين تعدادی از اين آثار به امضاء رضا عباسی است که در بين خوشنويسان آن نيز می توان به سلطان علی مهشادی، شاه محمود نيشابوری اشاره کرد.

+ نوشته شده در  یکشنبه 2 مرداد1384ساعت 7:45  توسط ناصری  | 

بانک اطلاعات نسخه های خطی پزشکی فعال شد

بانک اطلاعات نسخه های خطی پزشکی بیش از 6169 نسخه خطی پزشکی را در اختیار علاقمندان به موضوع پزشکی قرار می دهد.

به گزارش گروه دین و اندیشه "مهر" ، در این بانک ، اطلاعاتی شامل نویسنده نسخ، زبان نسخه، محل و زمان کتابت، محل نگهداری، ارائه موضوع مختصری از نسخه ارائه شده است. 
 
"بانک اطلاعات نسخه های خطی پزشکی" فهرست نسخه های کتابخانه های ذیل را ارائه می کند : نشریه نسخه های خطی کتابخانه مرکزی دانشگاه تهران : 1654 نسخه خطی پزشکی، کتابخانه ومرکز اسناد مجلس شورای اسلامی : 1135 نسخه خطی پزشکی، کتابخانه مرکزی دانشگاه تهران : 522 نسخه خطی پزشکی، کتابخانه مرکزی آستان قدس رضوی : 500 نسخه خطی پزشکی، کتابخانه بزرگ حضرت آیه الله مرعشی نجفی : 496 نسخه خطی پزشکی، کتابخانه ملی جمهوری اسلامی ایران : 420 نسخه خطی پزشکی، کتابخانه ملی ملک : 376 نسخه خطی پزشکی، کتابخانه دانشکده پزشکی دانشگاه تهران : 228 نسخه خطی پزشکی، کتابخانه مجلس شورای اسلامی شماره 2 : 214 نسخه خطی پزشکی، کتابخانه مسجد گوهرشاد : 106 نسخه خطی پزشکی، دانشکده الهیات دانشگاه فردوسی مشهد : 98 نسخه خطی پزشکی، کتابخانه دانشکده ادبیات دانشگاه تهران : 74 نسخه خطی پزشکی، کتابخانه مرکز احیاء میراث اسلامی : 68 نسخه خطی پزشکی، کتابخانه مدرسه عالی شهید مطهری سپهسالار : 61 نسخه خطی پزشکی، فهرست نسخه های خطی مرکز دائره المعارف بزرگ اسلامی : 58 نسخه خطی پزشکی، کتابخانه دانشکده الهیات دانشگاه تهران : 57 نسخه خطی پزشکی، فهرست نسخه های خطی کتابخانه نوربخش خانقاه نعمت اللهی : 35 نسخه خطی پزشکی، کتابخانه آیه الله فاضل خوانساری در خوانسار : 15 نسخه خطی پزشکی، دانشکده ادبیات دانشگاه فردوسی : 13 نسخه خطی پزشکی، کتابخانه عمومی امام هادی علیه السلام : 12 نسخه خطی پزشکی، کتابخانه دانشکده حقوق و علوم سیاسی دانشگاه تهران : 12 نسخه خطی پزشکی، فهرست نسخ خطی فارسی موجود در کتابخانه سازمان مدارک فرهنگی انقلاب اسلامی : 11 نسخه خطی پزشکی، مدرسه علمیه مروی : 10 نسخه خطی پزشکی، کتابخانه عمومی مراغه : 9 نسخه خطی پزشکی، کتابخانه مدرسه علمیه آیه الله العظمی خویی مشهد : 4 نسخه خطی پزشکی، فهرست نسخه های خطی انجمن آثار و مفاخر فرهنگی : 4 نسخه خطی پزشکی، فهرست نسخه های خطی کتابخانه های گلپایگان : 3 نسخه خطی پزشکی، کتابخانه های قائن : 3 نسخه خطی پزشکی، کتابخانه مفتی الشیعه قم : 2 نسخه خطی پزشکی، فهرست میکروفیلمها و نسخ خطی موزه ملی ایران : 1 نسخه خطی پزشکی.

علاقمندان می توانند از طریق آدرس http://194.225.49.12/ به این نسخ دسترسی داشته باشند.

 

+ نوشته شده در  سه شنبه 28 تیر1384ساعت 13:35  توسط ناصری  | 

کنفرانس بين المللی آثار خطی

در يک کنفرانس بين المللی در شهر دوشنبه گفته شده است که تاسيس مراکز ويژه برای تحقيق نسخ خطی در سرتاسر جهان می تواند مشکلات دسترسی به اطلاعات در مورد وضع چنين آثار را در کشورهای مختلف بهبود ببخشد.

اين نشست به نقش کتاب در احيای تمدن شرق و مسائل پژوهشی نسخه های خطی اختصاص داشت و در آن نمايندگان تاجيکستان، ايران و افغانستان و ازبکستان شرکت کرده اند، وضع مؤسسات نگهداری نسخه های خطی و دستنويس ها در اين کشورها را مورد بررسی قرار داد.

اين کنفرانس به ابتکار وزارت فرهنگ تاجيکستان و حمايت مالی نمايندگی صندوق سوروس در اين کشور برگزار شده است.

در اين کنفرانس بين المللی که به گفته مسئولين هدف اصلی آن جلوگيری از نابودی و حفاظت نسخه های خطی در اين چهار کشور تاجيکستان، ايران، افغانستان و ازبکستان است، پژوهشگران وضع نگهداری نسخه های خطی در اين کشورها و دسترسی به چنين آثار را مطرح کردند.

همچنين يکی از اهداف اين کنفرانس تاسيس يک مرکز مشترک ويژه عنوان شده است که وظيفه آن گرد آوری اطلاعات در مورد نسخ خطی فارسی در سرتاسر جهان و استفاده از اين اطلاعات برای پژوهشگران اين کشورها خواهد بود.

سفر سليمانی، رئيس پژوهشگاه فرهنگ و اطلاعات وزارت فرهنگ تاجيکستان می گويد با توجه به اين که نسخه های خطی در جهان خيلی پراکنده است يکی از اهداف اين کنفرانس تنظيم يک سيستم ويژه اطلاعات در ارتباط با نسخه های خطی است.

آقای سليمانی در رابطه با وضع نسخه های خطی در برخی از مؤسسات فرهنگی تاجيکستان می گويد:

"آثار خطی در انستيتوی نسخ خطی و خاورشناسی فرهنگستان علوم تاجيکستان، موزه بهزاد، دانشگاه ملی تاجيکستان و دانشگاه شهر خجند محفوظند. به جز از فرهنگستان علوم برای تحقيق اين آثار خطی در مؤسسات ديگر فعاليت های کمی انجام شده است. امکان حفاظت اين آثار در ساختمانهای اين مؤسسات وجود ندارد. از اينرو در اين کنفرانس ما در باره فراهم کردن شرايط خود برای نگهداری اين آثار صحبت کرديم."

آقای سليمانی می گويد شرکت متخصصين از ايران و افغانستان و ازبکستان در اين کنفرانس و سخنرانی های آنها پژوهشگران تاجيک را با وضع اين عرصه در اين کشورها بهتر آشنا خواهد کرد.

سيد علی آل داوود، نویسنده و محقق ايرانی گفت در مقايسه با کشورهای تاجيکستان و افغانستان وضع نگهداری نسخه های خطی در شهر های مرکزی ايران بهتر است.

اما آقای آل داوود افزود در مناطق دورافتاده ايران وضع نگهداری و دسترسی به آثار و نسخه های خطی تا اندازه ای به دشواری های رو بروست.

آقای آل داوود درباره همکاری های سه کشور فارسی زبان در زمينه کتابشناسی و پژوهش نسخه های خطی می گويد: "بعد از استقلال تاجيکستان دولت ايران و متخصصين ايرانی کار خيلی خوبی را در تاجيکستان آغاز کردند. ولی هنوز در کتابخانه های تاجيکستان کتوب زيادی وجود دارد و متاسفانه فهرست نشده اند. من اميدوارم مرکز مشترکی با همکاری ايران و تاجيکستان در اين جا تاسيس بشود که فهرستنگار های جوان را تعليم بدهد و سپس در تهيه فهرست نسخ خطی در سراسر تاجيکسیتان سهم بگيرد."

مسئولين اين کنفرانس گفتند که حيدر وجودی و نیلاب رحيمی، دو پژوهشگر افغانستان به دلايل مختلف نتوانسته اند در اين کنفرانس شرکت کنند. اما آقای آل داوود وضع نگهداری آثار خطی در افغانستان را اين طور توصيف کرد: "سالهای قبل در افغانستان يک تعداد از فهرستهای پراکنده نسخ خطی چاپ شده بود. بعضی از نسخه های خطی مهمی در مقالاتی هم معرفی شده که اکثرا در مجلات "آریانا" و "ادب" کابل چاپ شده است. متاسفانه ما در حال حاضر اطلاع چندانی از وجود نسخه های خطی کابل و ساير شهر های افغانستان نداريم. اما طوری که برخی از کارمندان وزارت خارجه ايران گفته اند در شهر هرات کتابخانه های بزرگ نسخ خطی وجود دارد. اميدوارم آرامشی که حالا در آن جا پديد آمد به اين مسئله توجه شود و کار بنيادی ای که تاجيکستان در اين زمينه آغاز کرده است در افغانستان نيز شروع شود."

اين محقق ايرانی همکاری های پژوهشگران ايرانی و تاجيک را در زمينه چاپ فهرست نسخه های خطی در تاجيکستان و ايران سازنده ارزيابی کرد.

اما گفته می شود در دوران جنگ داخلی در تاجيکستان تعداد قابل ملاحضه آثار نادر خطی از مؤسسات فرهنگی اين کشور بسرقت برده شده است. و به احتمال زياد يکی از از اهداف تاسيس مرکز ويژه جمع آوری اطلاعات در باره نسخه های خطی مشخص کردن عناوين آثار ناپدید شده ای است که به گفته برخی از پژوهشگران تا حال مکان و مقدار آن ها معلوم نيست

+ نوشته شده در  سه شنبه 28 تیر1384ساعت 12:49  توسط ناصری  |